محمود بن عثمان
84
مفتاح الهداية و مصباح العناية ( سيرت نامه سيد امين الدين بليانى )
حميده و فضائل جميله موجود بود و رجوع اهل فضل در جميع مهمّات به دو بود و مشار إليه جهانيان بود و در فنون علم كامل و فاضل بود و در آداب و احتياط و تجريد و تفريد و صدق و اخلاص بىمثل بود و در مروّت و فتوّت و سخا و وفا و كرم يگانه بود و عالىهمت و بزرگوار و محتشم روزگار بود و سياستى و كياستى و هيبتى عظيم داشت و رفيع القدر بود و نزد خاص و عام قبوليّتى تمام داشت ؛ و در بزرگوارى او جملهء اهل اديان و مذاهب متفق بودند و همه او را از جان و دل مريد و معتقد بودند ؛ و در معاملات و ايشارات « 1 » و كرامات بىمثل بود ؛ و در حقايق و دقايق بىهمتا بود و در توحيد و اسرار بىبدل و كلماتى لطيف و اشارات عالى داشت ؛ و در تربيت كردن و مريد پروردن مثل وى كسى نبود ؛ و دردى به غايت و سوزى بىنهايت داشت ؛ و از اول كار تا آخر كار از رياضات و معاملات ذرّهاى كم نكرد ، بلكه هر روز كه بود در آن مىافزود و لحظهاى از جدّ و جهد نياسود ؛ و در انواع معاملات و اصناف حالات آراسته بود ؛ و به كلّى از سرجملهء مرادات خود برخاسته بود ؛ و در بار خلق كشيدن و به مصالح ايشان قيام نمودن و التماس ايشان مبذول داشتن همچون وى كسى نبود . و اين جمله كه ياد كرده شد فرعى از معاملات و حالات اوست . ذكر فضائل چنان مقتدايى چنين گدايى چگونه توان گفت و ستايش چنان بزرگوارى بر زبان چنين خاكسارى كجا گنجد ، محال است . بيت : ذرّهاى چون وصف گويد آفتاب ؟ * قطرهاى چون شرح بتوان داد بحر ؟ زيرا كه فضيلت و بزرگى كسان خداى سرّى است كه ايشان [ را ] با حضرت حق تعالى است ؛ و آن پوشيده است و جز حق تعالى هيچكس [ را ] بدان اطلاع نيست ؛ و آن اصليّه معاملهء ايشان است ؛ و هر چيز كه خلق را بدان اطلاع يابند فرع معاملهء ايشان باشد ؛ اما ظاهر آن مقدار كه ما را به عين اليقين از فضيلت و بزرگى وى معلوم شده و جمعى از مشايخ و متصوفه از فضيلت و بزرگى وى خبر بازدادهاند ياد كرده
--> ( 1 ) . كذا فى الاصل .