نور الدين جعفر بدخشى
پيشگفتار 33
خلاصة المناقب ( در مناقب سيد على همدانى ) ( فارسى )
مىپردازد و در مواردى به مسئلهء ديگرى متوجه مىگردد . بطور نمونه در يك مورد نوشته است : « الحمد للّه الهادى السلام كه مرا از خواص و عوام اهل اسلام توفيق محبت و متابعت آل طه و يس كرامت نمود » به بيان حقيقت و فضيلت محبت آل محمّد پرداخته و در چهار ورق براى توضيح مطلب از احاديث متعددى استشهاد كرده و ابياتى از شيخ سعدى ، شيخ عطار و خواجوى كرمانى آورده و اقسام و انواع حبّ و بغض را توضيح داده است . اين روش نويسندگى كه در سراسر مطالب و معانى كتاب رعايت شده اگرچه خواننده را از اصل مطلب دور نمايد ولى سبك نگارش وى به حدى ساده ، روان و دلاويز است كه اصلا خستهكننده و ملالآور نيست بلكه سوز و تابش قلب وى به صورت بسيار مؤثر جلوهگر است و اغلب مباحث متصوفه نظر خواننده را جلب مىكنند ، ذكر عوالم ، بحث قطب ، تكامل نفس انسان ، خواطر قلب و قصهء آدم و حوا و غيره از همين قبيل مطالب گوناگون است كه در خلاصة المناقب آمده و به استشهاد از آيات و احاديث مؤلف بيان خودش را مدلّل و به آوردن اشعار نوشتهء خود را جالب و جاذبتر ساخته است . مطالب تصوّف و عرفان كه مؤلف ضمن شرح احوال سيّد على همدانى آورده است به اندازهاى اهميت دارد كه اگر از كتاب استخراج و جمعآورى شود به صورت كتاب مستقلى در خواهد آمد كه ارزش آن از حيث كتابى در تصوف شناخته خواهد شد و از اين حيث خلاصة المناقب دو جنبه مهم را داراست : اول شرح زندگانى مير سيّد على همدانى . دوم شرح معانى و مطالب ولايت و تصوّف . چنان كه در فوق اشاره كرديم كه شيوهء نويسندگى مؤلف ساده و بىپيرايه است و به ترصيع و تسجيع عبارت و تكلف و تصنع لفظى كه در نثر فارسى از قرن ششم هجرى به بعد رواج بسيار پيدا كرده بود و تمام تأليفات فارسى را فراگرفته بود توجهى ننموده است و در بعضى جاها كه به آرايش و زيبايى بيان توجه نموده به مشكلنويسى نپرداخته بود . براى توضيح عقايد و معانى تصوّف و تأييد اقوال و افعال متصوفه مؤلف به آيات قرآنى و احاديث نبوى استناد مىكند و در حلّ مشكلات و مسائل دقيق تصوف به سخنان بزرگان صوفيه توسل مىجويد ، مخصوصا از منازل السائرين خواجه عبد اللّه انصارى و رسالة القشيريهء ابو القاسم قشيرى و فصوص الحكم محى الدين و فوائح الجمال نجم الدّين كبرى مطالبى را نقل و روايت كرده است . و علاوه بر آنها از نگارشات خود سيّد على همدانى استفاده نموده مخصوصا از رساله مشارب الاذواق ( كه شرحى است از قصيدهء خمريه ابن الفارض و اين شرح را بنا بر دستور سيّد همدانى مؤلف ، بدر الدّين وخشى را درس