كه به ضرورى و كسبى مقسوم است و حصول ضرورى به غريزهء فطريه باشد و حصول كسبى به تعليم و استدلال . قال حضرت أمير المؤمنين على كرّم اللّه وجهه « 1 » . ( رأيت ) « 2 » العقل عقلين * فمطبوع « 3 » و مسموع « 4 » و لا ينفع مسموع * إذا لم يك مطبوع كما لا « 5 » تنفع الشّمس * و نور « 6 » العين « 7 » ممنوع و الأوّل هو المراد لقوله « 8 » صلّى اللّه عليه و سلّم : « خلق اللّه « 9 » خلقا ( آ : برگ 32 الف ) أكرم ( ب ) « 10 » عليه من العقل « 11 » و الثّانى هو المراد « 12 » بقوله « 13 » صلّى اللّه عليه و سلّم لعلّى كرّم اللّه وجهه « 14 » » « إذا تقرّب النّاس إلى اللّه بأبواب البرّ فتقرّب أنت « 15 » ( ت ) بعقلك « 16 » » و اين‌چنين توفيق « 17 » كرده شد ، زيرا كه تقرب ممكن نبود . الّا به علوم مكتسبه و عقلى به اعتبار « 18 » ديگر منقسم گردد : به دنياوى و اخروى . دنياوى : كعلم الطب و الحساب و الهندسة « 19 » و الفلسفة « 20 » و النحو « 21 »

--> ( 1 ) ل ، گ : امير المؤمنين ، ب ، ن : ننوشته . ( 2 ) آ ، ب ، ل ، ن ، گ : ندارد و از روى احياء علوم الدين ، ج 1 ، ص 91 نوشته شده . ( 3 ) گ : مطبوع . ( 4 ) ن : مسموم . ( 5 ) آ : لم . ( 6 ) غزالى : احياء علوم الدين ، ج 1 ، ص 91 ضوء . ( 7 ) آ : نور اليعين . ( 8 ) از حاشيه : ب برگ : 29 ب يعنى عقل دو است : يكى را مطبوع مىنامند و دوم را مسموع و مسموع سود ندارد و وقتى كه مطبوع نباشد چنانچه روشنى آفتاب نفع نكند به كسى كه نور چشم نداشته باشد و همچنين مراد حضرت رسالت است از اين گفتن ما خلقا كرم عليه من العقل يعنى نيافريد حق تعالى هيچ خلقى را كه بزرگتر باشد از عقل و همچنين مسموع مراد است از گفتن حضرت ايشان بر حق تعالى براى ابيات فوق رك به : ابو طالب مكى ، قوت القلوب : ج 2 ، ص 36 . غزالى ، احياء علوم الدين ، ج 1 ، ص 91 . ( 9 ) گ : بقوله . ( 10 ) گ : « ما خلق اللّه » . ( 11 ) ب : برگ 63 الف . ( 12 ) احياء علوم الدين ، ج 1 ، ص 90 ، ج 3 ، ص 16 . ( الترمذى فى النوادر به سند ضعيف ) ( 13 ) ل : ندارد . ( 14 ) ل ، ن : لقوله . ( 15 ) ل : على عليه السّلام . ن ، گ : لعلى ، ت : برگ 26 الف . ( 16 ) گ : ندارد . ( 17 ) ب : حاشيه برگ 29 ب يعنى چون نزديك كردند مردمان را خدا به درهاى نيكو ، پس تو نيز به نزديك يعقل كن كه اين در كمالى دارد در اين باب براى اين حديث قب : غزالى ، احياء علوم الدين ، ج 1 ، ص 91 ، ج 3 ، ص 16 . ابو نعيم اصفهانى ، حلية الاولياء : ج 1 ، ص 18 . ب ، ل : منقسم . ( 18 ) ل : به اعتبارى . ( 19 ) آ : السندسه . ( 20 ) ل ، گ : الفلسفيته . ( 21 ) آ ، ل ، ن ، گ : و النجوم .