يا منزّه تنها است ؛ چون نوح در حالت دعوت . يا مشبّه تنها است ؛ چون قوم نوح كه از تنزيه بىخبر بودند . يا جامع است ميان تشبيه و تنزيه ؛ چون محمّد - صلعم - و امّت محمّد . قسم اوّل - قطعا سخن قسم دوّم نشنوند . و قسم دوّم - نيز بطريق اولى كه سخن قسم اوّل نشنوند . و قسم سوّم - جامع‌اند ميان هر دو ؛ و بهر دو عمل كنند ؛ و اثبات هر دو با هم كنند . چنان كه مىگويد كه : و ان كان فيه - يعنى : و اگر چه فرقان حاصل است در قرآن . - چرا كه : قرآن جامع است ميان هر دو شق - هم تنزيه و هم تشبيه - پس تشبيه و تنزيه اجزاء مقام قرآن بود ؛ و در فرقان اين نباشد . و هرجا كه قرآن باشد ، فرقان باشد . و لا ينعكس . و اگر گوئيم كه : اسم كان ضميرى است عايد به « من » - چنان كه گفته شد - بدان كه : در آن رمزى است از احوال و اصلان و كاملان به مرتبهء توحيد . و اينجا نيز تفصيل و تقسيم ببايد ؛ تا اين تقدير كردن بشايد . بدان كه : هر كه مقيم مقام جمع شد [ از ] حال خالى نماند ؛ از آنكه حق بيند ، و خلق نى . مثل مجذوبين و موحّدين صرف . ايشان نيز گوش ندارند ، و اثبات نكنند مقام فرق بين الحقّ و الخلق . چنان كه ايشان جمع نمىكنند ميان تشبيه و تنزيه . يا هم حق اثبات كنند در مرتبهء حقيقت مطلقه [ كه آن احديّت وجود است ] و هم خلق اثبات كنند در مرتبهء خلقيّت [ كه آن ظهور وجود در كثرات مشهوده است ] و آن كمّل اهل توحيداند كه گوش نكنند به طايفهء اوّل . و در حقّيّت مطلقه به تنزيه و در خلقيّت به تشبيه قائل باشند . و در قوله : و لهذا ما اختصّ بالقرآن الّا محمّد - صلعم - تعطيل است مر افضليّت مقام قرآنى [ كه آن جمع است ميان تنزيه و تشبيه ] و اكمليت او از