و بعضى گفته‌اند كه : آن كه گفته است : و قد تعطيه عين ما يظهر منها فيقابل اليمين اليمين الى اخره ، آن در حضرت خيال و مثال ، و در حضرت سرّ و روح و خفا است كه : يمين مقابل يمين ، و يسار مقابل يسار است ؛ كه در آن حضرت هر صورت چنان كه او است توان ديد ؛ كه در مراتب روحانيه « جهات » نيست . و مراد شيخ ، تمثيل معقول به محسوس است ؛ نه تمثيل معقول به معقول . و هذا كلّه من أعطيات حقيقة الحضرة المتجلّى فيها الّتي أنزلناها منزلة المرائى « 186 » . فمن عرف استعداده عرف قبوله ، و ما كلّ من عرف قبوله يعرف استعداده إلّا بعد القبول ، و إن كان يعرفه مجملا . يعنى : اين نمايندگيهاى مختلف از آن حقيقت حضرت متجلّى فيها است ؛ كه آن را آينه خوانديم ؛ و الّا در اصل صورت هيچ اختلافى نيست . پس سالك بايد كه در حضرات مختلفه متنوّعه [ كه آن حضرت خيال است و روح و قلب و غيره ] چون صور متنوّعهء مختلفه بيند ، هيچ توهّم نكند كه : آن صورت ، غير او است ؛ بلكه بايد دانست كه : مانندگى غيريّت بحسب مرائى و مظاهر است . قوله « فمن عرف استعداده » نتيجه و فرع كلام سابق است . يعنى : چون عطايا بحسب قوابل متنوّع است . پس هر كسى كه استعداد خود بدانست ، و معلوم كرد ، كه هر وقتى او را چه مىبخشد ؟ صورت آن چيزى نيز كه استعداد او آن را قبول مىكند ، هم بدانست . چرا كه : علم بعلّت چيزى از آن روى كه علّت او است ، موجب علم به معلول او مىگردد ؛ و نه هركس كه قبول او چيزى را بدانست ، استعداد خود را بشناخت بطريق تفصيل ؛ بلكه قبل از قبول ، بطريق اجمال داند ؛ امّا مفصّلا بعد از قبول داند . إلّا أنّ بعض أهل النّظر من أصحاب العقول الضّعيفة يرون أنّ اللّه ، لما

--> ( 186 ) - ن : منزلة المرآة ( ت ) / منزلة المرايا ( عف ) .