از بهر آنكه ظهور اعيان ثابته و كمالاتى كه وى را است به « وجود » ظاهر مىشود . و صفات و اسماء و احكام اسماء به « اعيان » ظاهر مىگردد ؛ كه محلّ سلطنت اعيان است كه : « كنت كنزا مخفيّا فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لا عرف » اشاره بر آن است . و « المؤمن مرآة المؤمن » هم به اين دعوى برهان است . و « المؤمن » يكى از اسماء حضرت رحمان است . فاختلط الأمر و انبهم : فمنّا من جهل فى علمه فقال : « و العجز عن درك الإدراك [ ادراك ] ، و منّا من علم فلم يقل مثل هذا و هو أعلى القول ، بل اعطاه العلم السّكوت ، كما « 95 » اعطاه العجز . پس حال مرأى كه آن « حق » است با « عبد » در ميان دو مرآت ، كه آن « عبد » است يا « حق » ، مختلط و پوشيده شد ؛ تا عرفاء در اين بحث به شبهت افتادند كه : مرأى حق است يا عبد ؟ . پس از ما كه اهل عرفانيم ، بعضى متحيّر شديم در علم خود [ « جهل بمعنى تحيّر » ؛ ] كه چگونه تميز كنيم ميان مرتبهء حقّيت و عبديّت ؟ و آن كه متحيّر شد ، چنين گفت كه : به عجز معترف شدن از دريافت يافت ، عين يافت است . و از ما كس بود ، و باشد كه : متحير نشد . و از عجز ، سخن نگفت ؛ و تميز كرد ميان حقّ و عبد . و نگفت كه : « العجز عن درك الإدراك إدراك » . بلكه خاموشى اختيار كرد ؛ و سكوت در اين مقام ، اعلى است از گفتن آن و إظهار عجز كردن ؛ بلكه علم او به مراتب ، او را اين آموخت كه : خاموش گردد ؛ همچنان كه حيرت ، او او را آن آموخت كه : از عجز دم زند . و هذا هو اعلى عالم باللّه . و ليس هذا العلم الّا لخاتم « 96 » الرّسل و خاتم الأولياء .

--> ( 95 ) - ن : السكوت ما أعطاه ( عف ) . ( 96 ) - ن : الا بخاتم الرسل ( ش ) .