و وصف نفسه بالرضا و الغضب ، و اوجد العالم ذا خوف و رجاء فنخاف « 274 » غضبه و نرجو رضاه « 275 » . و وصف نفسه بأنّه جميل ذو جلال فاوجدنا على هيبة و أنس . و هكذا جميع ما ينسب إلى اللّه « 276 » و يسمّى به . معنى الفاظش ظاهر است . امّا لطائف تركيبش اشارت مىكند به چند معنى : اوّلا - آنكه فرمود كه : حق تعالى وصف نفس خود به رضا و غضب فرمود : و در عالم انسانى لازم رضا و غضب [ كه رجاء و خوف است ] پديد كرد و نگفت كه : انسان را ذو رضا و ذو غضب گردانيد ، تا مشعر باشد به تأكيد ارتباط ميان حق و عالم انسانى ؛ كه هر يك از صفات فعليّه و انفعاليّه مستدعى آن ديگر ، است ؛ پس چون در حق رضا گفت - كه فعل است - در عالم انسان ، رجا گفت - كه انفعال است - چنان كه در حق « غضب » گفت و در انسان « خوف » . و ثانيا آنكه : تا محقّق گرداند كه : مراد از قوله : فأوجد العالم « عالم انسانى » است ؛ نه عالم كبير ؛ كه بعضى برآنند كه : مراد عالم كبير است . و اين تحقيق و تخصيص در اين لفظ از اين معنى خاست كه : خوف و رجا از شأن انسان است [ بواسطهء خروج از طاعت و امر ، و بسبب طمع در ترقى [ و زيارت ] ] و عالم كبير را اين دو صفت نيست . و ثالثا از لفظ « نخاف و نرجو » همين معنى مستفاد است ؛ چنان كه پيش از اين از لفظ « لندرك الباطن بغيبنا » همين ، معلوم گشت . و رابعا - در لفظ « فأوجدنا على هيبة و أنس » تنبيهى است ما را به آنكه : جمع

--> ( 274 ) - ن : فيخاف ( عف ) . ( 275 ) - ن : و يرجو رضاه ( عف ) . ( 276 ) - ن : ينسب اليه ( عف - ت ) .