و ديات و كليه احكام و آداب و سنتى كه متكفل ايجاد مدينهء فاضله و نفوس كامله مىباشند از شؤون شريعت و در كتاب و سنت مذكورند . عالم بمداليل كتاب و سنت كسى است كه از ناحية معرفت بقواعد مقرره در كتب أهل فن معاني كلام خداوند و نصوص و ظواهر كتاب و سنت را بفهمد . در مقام فهم فروع فقهيه بر منابع و مستندات احكام شرعيه واقف باشد و در مقام درك يا تقرير و بيان أصول عقايد و آغازشناسى و انجام‌شناسى بقواعد و مبانى علم الهى و معرفت نفس تسلط داشته باشد . معرفت بانواع فضائل نفسانى و علم به تأثير افعال و نيات در نفوس و دانستن موجبات نجات يا هلاك نفوس و أنواع و اقسام سعادت و شقاوت و بالجمله علم اخلاق و متعلقات آن از نصوص و ظواهر كتاب و سنت حاصل مىشود . در جاى خود به تفصيل بيان كرده‌ايم كه كتاب و سنت مشتمل است بر أنواع خطابات إلهية با نفوس ناطقه و از لوازم خطابات إلهية بيان أحوال مخاطبان و نسب موجوده بين عبد و معبود و متكلم و مخاطب است . سلسلهء ممكنات عبارتند از نسب موجوده بين مبدأ حق و خلائق و أرواح و عقول و نفوس ، و اين ارتباطات بواسطهء اختلاف موجودات و تباين موجود بين نفوس انسانيه مختلف مىباشند . هر متكلم و مخاطب در مراتب وجوديه داراى لسان مخصوص به خود است ، و نفوس انساني نيز از ناحية اختلافات و تباين در مقام تكلم با حق و نيز خطابات إلهية متضمن أحوال و نشئات نفوس نيز داراى السنهء