همه خادمان نفس انسانى باشند و نفس انسانى را به غير از اين خادمان بسيارند اما آنچه در معرفت نفس ضرورى باشد بعد از بيان حواس ظاهر و باطن و قوت غضب و شهوت بيان آن خادمان كنيم تا بر طالبان راه حق اين راه روشن گردد اكنون بدان اى فرزند كه از اين پنج حواس ظاهر هريكى را كار و شغلى مخصوصست كه ديگرى از آن شغل عاجز است چنان كه كار قوت باصره آنست كه اشكال و الوان را درك كند و فرق در ميان سفيدى و سياهى و درازى و كوتاهى و دورى و نزديكى و نور و ظلمت و غيره تواند كرد و حواس ديگر از آن عاجزند و حس سمع ادراك اصواتست يعنى آوازها را از يكديگر بشناسد و سخن به‌واسطه او توان دريافت و حواس ديگر از اين شغل عاجزند و حسّ شمّ بويهاى خوش و ناخوش را درك كند و اين شغل به دو مخصوصست و حسّ ذوق آنست كه ميان شيرينى و ترشى و تلخى و شورى و غير آنها را فرق تواند كرد و حس لمس در همه اندام باشد اما در دست بيش باشد خصوصا سر انگشت سبّابه نرمى و درشتى و گرمى و سردى و ترى و خشكى و گرانى و سبكى و بعضى چيزهاى ديگر كه ظاهر است ادراك تواند كرد از اين تقرير روشن شد كه حواس هريك از كار يكديگر عاجزند چنان كه از چشم كار گوش و از گوش كار چشم و از لسان كار بينى و از بينى كار لسان برنيايد