هشتم از نهاد انسانى بيرونست ، چنان كه شرح آن بيايد . « 1 » ( 19 ) امّا اين هفت طبقهء زمين انسانى و اين هفت طبقهء آسمان روحانى و اين هفت عقبهء دوزخ نفسانى و اين هفت درجهء بهشت روحانى كه هست ، از چهار نفس امّاره و لوّامه و ملهمه و مطمئنّه بيرون نيست . پس هريك را از ايشان كه در شاهد به امّارگى يا به لوّامگى بر وى حكم مىتوان كرد ، دو معنى تقدير كن ، كه آن را غيب غيب مىگوئيم ، و آن را كه در شاهد به روى حكم نمىتوان كرد ، همچون نفس ملهمه ، وى را يك معنى تقدير كن . ( 20 ) و باز هريك ازين معانى را طبقهء از طبقات زمين انسانى تقدير كن ، تا هفت تمام شود ، و باز در هر طبقهء ازين طبقات زمين انسانى نتيجهء قبيحه از اعمال سيّئهء نفس « 2 » امّاره تقدير كن ، و مناسب هر قبيحهء كه در طبقات زمين انسانى تقدير كردى ، يك دركه از دركات دوزخ ظلمانى در عالم غيب مثنّى تقدير كن . پس مناسب صورت هر دركهء از دركات دوزخ ظلمانى كه در عالم غيب تقدير كردى ، برآن صورت صفتى در طبقات زمين انسانى پديد آمده است ، كه ما آن را دوزخ نفسانى مىگوئيم ، و آن تافته نشده است مگر به آتش هوا . پس هركه امروز - نعوذ باللّه - آن آتش را ننشاند ، فرداى قيامت - آمنّا و صدّقنا - تف آن آتش وجود وى را هيمه گرداند ؛ امّا هركه وى آن آتش را كشته باشد ، « 15 » رسته شود « 16 » ، چنان كه مىفرمايد « وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى » . « 17 » ( 21 ) امّا بعد از آن كه اين هفت طبقهء زمين بشريّت تقدير كرده باشى ، در مقابلهء هر طبقهء يك طبقه از طبقات آسمان روحانيّت تقدير كن . پس هر طبقه را « 19 » از طبقات آسمان روحانيت يك طور از اطوار دل تقدير كن ، چون صدر و قلب و شغاف و فؤاد و مهجة القلب و سرّ و خفىّ ، و در هرطورى ازين اطوار دل نتيجهء حسنه

--> ( 1 ) - بيايد N : + و اللّه اعلم L - - ( 2 ) - دركه L : + را N - - ( 15 ) - تف آن L : تف - N - - هيمه L : هيزم N - - ( 16 ) - شود L : گردد N - - ( 17 ) - سورهء 79 ( النازعات ) آيهء 40 و 41 - - ( 19 ) - طبقه را N : طبقهء - L