فخر الدين ابراهيم همدانى ( عراقى )
37
كليات ( فارسى )
پريشان و نادرست ضبط كردهاند و چندان فايدتى در آنها نبود و مدار كار من انتشار آثار فارسى او بود آنها را ترك كردم و تنها در 5 و 12 و 13 اين اشعار هست . در آغاز هر قسمت از متن بجز مقدمهء ديوان كه تنها در 16 و 17 هست ارقامى گذاشته شده و اين ارقام مطابق فهرستيست كه پيش ازين ثبت افتاده و مىرساند كه هر قسمت در كدام يك ازين مآخذ 18 گانه بوده است . در ترتيب اشعار رعايت قوافى به ترتيب حروف هجا و حتى رعايت حرف پيش از روى و رديف را كردهام و هرجا دو قطعهاى به يك قافيه است رعايت حرف اول مصرع اول را كردهام . يگانه اشكالى كه در تهيهء متن اشعار بود اين بود كه ظاهرا عراقى به يك وزن و قافيه و رديف غزلهاى مكرر سروده است و در نسخها اغلب يك بيت در دو جا آمده و در يك نسخه اين بيت درين غزل و در نسخهء ديگر در غزل ديگر هست و ممكن نبود تشخيص داده شود كه اين بيت از كدام يك ازين دو غزلست . ناچار مىبايست در هر غزلى در هر نسخهاى كه هست مكرر شود و در متن آن جاى داده شود و ازين تكرار چاره نبود . البته در ميان نسخها اختلاف فراوان هست و اگر مىخواستم رعايت همهء نسخه بدلها را بكنم كار دراز مىشد و بر حجم كتاب مىافزود و شايد تنها صد يك از خوانندگان بدان رجوع مىكردند ، وانگهى بازگو كردن و باز نويس كردن خطايى كه كاتبى از نادانى يا بىذوقى به كار برده است جز اتلاف وقت فايدتى ندارد و كسانى كه درين كار واردند مىدانند كه شعر فارسى زبان خاصى و اصطلاحات و تعبيرات مخصوصى دارد كه هر كس با آن خو گرفته باشد و طبع سليم و خود گونهاى از طبع شعر و ممارست درين فن داشته باشد مىتواند بضرس قاطع فورا نادرست را از درست باز بشناسد و در انتخاب كلمه سرگردان نماند . پس ناچار ضبط كردن و چاپ كردن همهء خطاها و لغزشهاى كاتبان نسخههاى خطى يا درماندگى مصحح و ناشر و تهى دستى او را مىرساند يا يك خودنمايى بيهوده و جاهلانهايست كه جز آنكه كاغذ و وقت خواننده را بهدر دهد سودى از آن برنمىخيزد . به همين جهت من در تهيهء متن اين كتاب عمدا ازين كار سر باززدم و