اينست معنى : الرَّحْمنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ « 1 » و از اينجاست كه در خلق او تفاوت نيست اينست معنى : ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ « 2 » و عقل است كه حيوان است زيرا كه مرتبه آخر در ملكوت عقل است . پس عقل دار آخرت باشد و دار آخرت حيوان است و اينست معنى : وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ « 3 » فصل در بيان ملائكه و شياطين بدانكه ملك سبب و واسطه است و شيطان هم سبب و واسطه . پس هر چيز كه سبب علم و بيدارى و عمل نيكست ملك است و هر چيز كه سبب جهل و غفلت و عمل بد است شيطان است و هر چيز كه سبب حيات و صحت و راحت و جمعيت است ملك رحمتست و هر چيز كه سبب رنج و هلاك و مرض و تفرقه است ملك عذابست و عين القضاة ملك و شيطان را سبب مىگويد و شيخ سعد الدين واسطه مىگويد و جائى وجود ستاره و جائى وجود كاشفه هم گفته‌اند . پس عاقل را اين مقدار كفايتست در بيان ملك و شيطان و اگر مىخواهى كه به زبان انبياء بيان ملك و شيطان كنيم اين مختصر تحمل آن ندارد اما بطريق اجمال اشارتى كرده آيد . فصل بدانكه ملايكه انواع بسيارند چنان كه امكان ندارد كه در حساب و شمار آيند : وَ ما يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ « 4 » چندين هزار سالست كه به طاعت و فرمانبردارى خدا مشغولند كه آن مدت را ابتدا و انتها نيست و هرگز يك طرفة العين از طاعت و فرمانبردارى خداوند غافل و فارغ نبوده‌اند و نخواهند بود زيرا امكان ندارد كه ايشان از آن كار فارغ باشند و ايشان را هرگز از طاعت و فرمانبردارى خستگى و ملال نبوده است و نخواهد بود .

--> ( 1 ) - رحمن 1 - 2 ( 2 ) - ملك 3 ( 3 ) - عنكبوت 64 ( 4 ) - مدثر 31