التنبيه و الرد ملطى ص 96 ببعد صفحه ( 173 ) - اگرچه نفس ناطقه كه جوهر نورانيست پيش از اين قالب موجود نبود و با اين قالب موجود شد . . . الخ - اشاره است بقول حكما دراين‌باره كه از جمله عبارات مشهور و مصطلح براى اين قاعده و قول همانست كه منسوب به « ملا صدرا - صدر المتألهين » است كه : « النفس جسمانية الحدوث روحانية البقاء » ولى من بنده با فحص اجمالى كه در بعضى از كتب آن بزرگوار نمود مأخذ اين انتساب مشهور را نيافت و بعضى از اساتيد هم كه تفحص و تصفح كاملى در كتب آخوند ( قده ) فرموده‌اند به همين نتيجه رسيده‌اند . صفحه ( 179 ) - بدانكه آب سبب حيات است - قطع نظر از بداهتى كه اين مطلب دارد بر آيه شريفه « وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ » نيز ناظر است ( انبياء آيه 30 ) صفحه ( 179 ) - و عسل سبب شفاست - مضمون آيه شريفه « وَ أَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا يَعْرِشُونَ . ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِها شَرابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ فِيهِ شِفاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ » ( سوره نحل آيه 68 / 69 ) 14 . صفحه ( 179 ) - و بر اهل بهشت حلال است و طهور - اقتباس است از آيه شريفه : « وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً » ( سوره دهر آيه 21 ) صفحه ( 180 ) - حميم و غسلين و قطران و مهل - اين الفاظ همگى الفاظى است كه در وصف دوزخ و دركات آن در قرآن مجيد آمده است و مجازا براى شراب و طعام و لباس دوزخيان به كار رفته است 15 . حميم بمعنى آب گرم و آب سرد ( از اضداد است ) و عرق بدنست ولى در قرآن بمعنى نوشابهء خاص اهل دوزخ آمده است : « لا يَذُوقُونَ فِيها بَرْداً وَ لا شَراباً . إِلَّا حَمِيماً وَ غَسَّاقاً » ( نباء - 24 / 25 ) و « لَهُمْ شَرابٌ مِنْ حَمِيمٍ » ( انعام 70 - يونس 4 ) . غسلين - بمعنى آب چركين آلوده است و در قرآن بمعنى خونابه و رطوباتيست كه از پوست بدن و زخمهاى دوزخيان مىتراود و اهل دوزخ همان را نيز مىخورند : « فَلَيْسَ لَهُ الْيَوْمَ هاهُنا حَمِيمٌ وَ لا طَعامٌ إِلَّا مِنْ غِسْلِينٍ » ( حاقة 35 / 36 ) قطران - بمعنى شيره چسبنده و سوزان درخت صنوبر ( كائوچوك ؟ ) است ولى در قرآن بمعنى لباس دوزخيان به كار برده شده است : سَرابِيلُهُمْ مِنْ قَطِرانٍ وَ تَغْشى وُجُوهَهُمُ النَّارُ » ( ابراهيم 50 ) مهل - بمعنى آهن و مس گداخته و چرك و خونابه است و آبى كه به دوزخيان مىنوشانند در قرآن بدان مانند شده است : « إِنَّا أَعْتَدْنا لِلظَّالِمِينَ ناراً أَحاطَ بِهِمْ سُرادِقُها وَ إِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ