عزيز بن محمد نسفى ( عزيز الدين نسفى )
256
كشف الحقايق ( فارسى )
اگر گويند مسلم نيست كه اين صحابه كبار بيعت نكردند بلكه جمله صحابه بر ابو بكر بيعت كردند گوييم اين جهل و مكابره باشد . ابن قتيبه در كتابى از تصانيف خويش گويد هژده كس از صحابه رافضى بودند و بيعت نكردند امير المؤمنين على و هفده كس كه با وى بودند اگر گويند بعد از چند روز همه بيعت كردند گوئيم آنكه بعد از چند روز بيعت كرد از او به اكراه و ضرب بيعت بستدند و اتفاقست كه سلمان را چندان بزدند كه گردنش كژ شد و تا بمرد گردنش كژ بود و امير المؤمنين على بيعت نكرد چنان كه « بخارى » و « مسلم » ياد كردند و چون فاطمه عليها سلام وفات يافت نواصب گويند على بيعت كرد و شيعه مسلم ندارد پس نواصب را بيان بايد كرد . » ( تبصرة العوام - ص 31 ) و ظاهرا تعيين شماره خاصى براى اين دسته مقرون به احتياط نمىباشد چه اگر فى المثل گفته « مسعودى » را كه مسلما خالى از اعتبار و قوت نيست ملاك قرار دهيم شماره متخلفين از بيعت ابى بكر بيشتر از هجده نفر خواهد بود زيرا مسعودى تصريح مىكند كه : « . . . . . . . . و لم يبايعه احد من بنى هاشم حتى ماتت فاطمة رضى الله عنها . . . . » ( مروج الذهب ج 1 ص 414 ) و ظاهرا بيقين مىتوان گفت كه عده بنى هاشم ( و در حقيقت مردان مكلف به بيعت ايشان ) كه هنگام ارتحال حضرت رسول اكرم و در روزهاى اخذ بيعت براى ابى بكر پس از واقعه سقيفه بنى ساعده در مدينه حاضر بودهاند كمتر از ده نفر نبوده است كه بر آن ده نفر ساير متخلفان از بيعت اعم از مهاجر و انصار ( همچون بيشتر كسانى كه نامشان در تبصرة العوام و ديگر مراجع آمده است ) اضافه مىشوند و در اين صورت متخلفين از بيعت ابى بكر خيلى بيشتر از هجده نفر خواهند بود . بيشتر مورخين و محدثين اين مطلب و تسميه متخلفين را بايجاز و اجمال گذراندهاند و حتى برخى از آنان مطلقا المام و اشارهء هم بدين موضوع ننمودهاند . فى المثل « طبرى » دراينباره بعبارتى موجز مىگويد : « . . . . . فبايع الناس و استثبتوا للبيعة و تخلف على و الزبير و اخترط الزبير سيفه و قال لا اغمده حتى يبايع على . . . . . » ( طبرى ج 3 ص 199 ) و « مقدسى » بدين عبارت : « . . . . فبايعوه و لم يبايعه على ستة اشهر . » ( البدء و التاريخ 5 / 66 ) و « ابن اثير » بدين كلمات : « . . . . . فبايعه عمر و بايعه الناس فقالت الانصار او بعض الانصار :