عزيز بن محمد نسفى ( عزيز الدين نسفى )
مقدمهء مصحح 23
كشف الحقايق ( فارسى )
به سال ( 710 - ه ) ( جواهر المضيئة ج 1 ص 270 ) . 7 ) ابو الفضل محمد بن محمد بن محمد نسفى معروف به ( برهان ) فقيه و متكلم و مفسر كه تفسير امام فخر رازى را تلخيص نموده و كتب كلامى متعدد تصنيف كرده است و شرحى بر اشارات شيخ الرئيس نگاشته است متولد در سال ( 600 - ه ) و متوفى به سال ( 687 - ه ) . ( معجم المؤلفين ج 11 ص 297 ) كتاب شرح اساس الكياسه او در كتابخانه آستانه مقدسه مشهد موجود است . 8 ) ابو المعين ميمون بن محمد مكحولى نسفى متكلم صاحب كتاب ( تبصرة الادله ) متوفى به سال ( 508 - ه ) ( جواهر المضيئة ج 2 ص 267 ) . 9 ) ابو جعفر جعفر بن محمد بن المعتز المستغفرى النسفى كه از اكابر فقها و محدثين عصر خود بوده و در زمان او كسى چون او در حفظ حديث در ماوراءالنّهر نبوده است و تصانيفى در حديث و فقه داشته و تاريخ نسف را نگاشته است . متولد به سال ( 350 - ه ) و متوفى به سال ( 432 - ه ) . ( معجم المؤلفين ج 3 ص 150 ) 10 ) ابو بكر محمد بن زكريا نسفى حافظ و مصنف در فقه متوفى در ( 344 - ه ) ( معجم 10 / 6 ) . همچنانكه در پيش گفته شد غرض از ايراد اين اسامى فقط بيان گلچينى از مشاهير « نسفيان » بود لا غير و الا ايراد نام مشاهير علماء و حكماء و شعراء و امراء نسف با فرصت كم و مراجع و منابع محدودى كه در اختيار اين بنده است از حيطه امكان بيرون است . بارى در چنين شهرى در يكى از سالهاى اوائل قرن هفتم و يا شايد در يكى از سالهاى اواسط قرن ششم عزيز نسفى به دنيا آمد . اگر فىالجمله اطلاعى از اواسط و اواخر ايام حيات اين مرد در دست است ( آن هم مشوب به افسانه و پيچيده در پرده ابهام ) از اوائل حيات و مبادى زندگى او مطلقا اطلاعى در دست نيست . اجمال سرگذشت او چنينست كه در جوانى ببخارا آمده است و مدتى از عمر خود را پس از فراغ از تحصيلات مقدماتى و متداول در آن زمان به تحصيل علم طب صرف كرده است زيرا در « كشف الحقائق » ( ص 89 نسخه حاضر ) تصريح بر اين معنى مىكند و مىگويد : « . . . از جهت آنكه به نزديك ايشان ( يعنى اطباء ) حس مشترك و خيال يكيست و محل وى مقدم دماغ است و وهم و متصرفه يكيست و محل وى وسط دماغست و حافظه و ذاكره يكيست و محل وى مؤخر دماغ است و حق بدست ايشانست از جهت آنكه اين بيچاره بوقت « معالجه » چندين نوبت تجربه كرد حس مشترك و خيال را يكى يافت و وهم و متصرفه را يكى ديد و غرض اين بيچاره در « تحصيل طب و مشغول بودن به معالجه چندين سال » اين بود تا در تشريح بتحقيق اطمينانى حاصل شود . . . » 1 از اين عبارت چنين برمىآيد كه عزيز علاوه بر آنكه اصول و قواعد نظرى فن طبابت را تحصيل كرده است روش عملى اين فن را نيز فرا گرفته و سالها نيز عملا به معالجه و مداواى