و ديگر بدانكه مرگ مر قالب و اجساد راست چون قالب و اجساد نماند مرگ هم نماند پس مرگ را بكشند در آن روز تا اهل قيامت از مرگ ايمن شوند . ديگر بدان كه دوزخ را در آن روز حاضر كنند تا اهل قيامت مر دوزخ را مشاهده كنند : وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرى « 1 » يعنى دوزخ را جز در آن روز چنان كه دوزخست نتوان ديد از جهة آنكه هر كه در دريا غرق باشد دريا را چنان كه درياست نتواند ديد چون از دريا بيرون آيد آنگاه دريا را چنان كه درياست تواند ديدن . فصل در بيان جوىهاى بهشت و جويهاى دوزخ بدانكه لذات آدمى جسمانى هست و روحانى هست و آرام آدمى جسمانى هست و روحانى هست . لذات جسمانى چون خوردن و خفتن و شهوت راندن و مال و جاهست و لذات روحانى چون ادراك معانى و معقولات و دانستن اسرار مكونات ( كذا كه گرچه صحيح است ولى شايد : مكنونات انسب باشد ) . پس هرك را با لذات جسمانى پيوند باشد و لذات روحانى حاصل نكرده باشد چون از جسم جدا ماند او را هيچ لذت و راحت نباشد و همه رنج و عذاب بود . و هر كرا با لذات جسمانى پيوند نباشد و لذات روحانى حاصل كرده باشد چون از جسم جدا ماند او را همه لذت و راحت باشد و هيچ رنج و عذاب نباشد . و هر كرا با لذات جسمانى پيوند نباشد و لذات روحانى هم نبود چون از جسم جدا ماند او را نه رنج و راحت باشد و نه الم . چون اين مقدمات معلوم كردى اكنون بدانكه بعضى از آدميان جز حيات هيچ چيز ديگر ندارند و مدرك هيچ نوع از علوم نيستند همچون نفوس اطفال و نفوس ابلهان . باز بعضى از آدميان در ادراك علوم بر سه قسمند : بعضى به مبادى و ظواهر علوم رسيده‌اند و اين‌ها عوام خلقند . و بعضى بحقايق و غوامض

--> ( 1 ) - نازعات 36