اگر وهم كار فرمايد متخيله گويند و فرق ميان حس و عقل آنست كه ادراك خوش و ناخوش مىكند و عقل ادراك نيك و بد مىكند و بعضى گفته‌اند كه حس ادراك نفع و ضر مىكند و عقل ادراك انفع و اضر مىكند - و به نزديك اطبا حواس باطن سه بيش نيست تخيل و توهم و تذكر از جهت آنكه به نزديك ايشان حس مشترك و خيال يكيست و محل وى مقدم دماغست و وهم و متصرفه يكيست و محل وى وسط دماغست و حافظه و ذاكره يكيست و محل وى مؤخر دماغست و حق بدست ايشانست از جهت آنكه اين بيچاره بوقت معالجه چندين نوبت تجربه كرد حس مشترك و خيال را يكى يافت و وهم و متصرفه را يكى ديد و غرض اين بيچاره در تحصيل طب و مشغول بودن به معالجه چندين سال اين بود تا در تشريح بتحقيق اطمينانى حاصل شود . و از يك‌جهت حق بدست حكماست از جهت آنكه پنج اثر يافته مىشود . باب و اما المحركة ينقسم الى باعثة و فاعلة اما الباعثة فهى التى اذا ارتسمت فى الخيال صورة مطلوب و محبوب او مهروب و مكروه حملت القوة الفاعلة على تحريك ان حملت على تحريك طلب الحصول و المحبوب ( كذا - شايد طلب حصول المحبوب ) تسمى قوة شهوانية و ان حملت على تحريك طلب الدفع المهروب و المكروه و الغلبة تسمى قوة غضبية . و اما الفاعلة فهى التى يصدر عنها تحريك الأعضاء بواسطة تمديد الاعصاب و ارخائها . بدانكه قوت محركه دو قسمست : باعثه و فاعله . باعثه آنست كه داعى و باعث قوت فاعله است بر تحريك . و قوت فاعله آنست كه محرك اعضاست و حركت اعضا از ويست و اين قوت فاعله مطيع و فرمانبردار قوت باعثه است و قوت باعثه كه داعى و باعث قوت فاعله است بر تحريص ( كذا - شايد : تحريض « بمعجمه » يا تحريك ) از جهت دو غرض است يا از جهت جذب منفعت و حصول لذتست و اين قوت را شهوانى گويند يا از جهت دفع مضرت و غلبه است و اين قوت را غضبى