وقتى كارها به اصلاح باشند « 1 » كه در آن ده‌سالارى باشد و ايشان مطيع باشند . اكنون عقل وقتى انديشه اصلاح اين رعايا كند « 2 » كه به فرمان او باشند . مثلا فكر كرد كه بروم وقتى برود « 3 » كه پاى به فرمان او باشد و اگرنه اين فكر را نكند . اكنون همچنان‌كه عقل در ميان تن اميرست « 4 » اين وجودهاى ديگر كه خلقند ايشان سر جمله 123 به عقل و دانش خود و نظر و علم خود به نسبت آن ولى ، جمله « 5 » تن صرفند و عقل اوست در ميان ايشان . اكنون چون خلق كه تن‌اند مطيع ايشان « 6 » نباشند ، احوال ايشان همه « 7 » در پريشانى و پشيمانى گذرد . اكنون چون مطيع شوند چنان بايد شدن كه هرچه او كند مطيع باشند و به عقل خود رجوع نكنند زيرا كه شايد « 8 » به عقل خود آن را فهم نكنند . بايد كه او را « 9 » مطيع باشند چنان‌كه « 10 » كودكى را به دكان درزيى نشاندند « 11 » . او را مطيع استاد بايد بودن اگر تگل دهد كه بدوزد تگل 124 بدوزد و اگر شلال ، شلال 125 دوزد و اگر خواهد كه بياموزد تصرف خود رها كند كلى محكوم امر استاد باشد . اميد داريم از حق تعالى كه حالتى پديد آورد كه آن عنايت او است كه بالاى « 12 » صد هزار جهد و كوشش است كه لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ « * » . اين سخن و آن سخن يكى است كه جذبة من جذبات اللّه تعالى 126 « 13 » خير من عبادة الثقلين يعنى چون عنايت او دررسد كار صد هزار كوشش كند و افزون . كوشش خوب است و نيكو « 14 » 127 و مفيدست عظيم اما پيش عنايت چه باشد ؟ پرسيد كه عنايت كوشش دهد ؟ گفت چرا ندهد ، چون عنايت بيايد كوشش هم بيايد . عيسى عليه السّلام چه كوشش كرد كه در مهد گفت إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتانِيَ الْكِتابَ « * * » . يحيى هنوز در شكم مادر بود وصف « 15 » او مىكرد 128 ، گفت محمّد رسول اللّه را بىكوشش شد 129 گفت أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ « * * * » اوّل فضل است چون از ضلالت بيدارى درو آيد آن فضل حقّ است و

--> ( 1 ) . ح : باشد ( 2 ) . ح : اصلاح رعاياى آن اعضا كند ( 3 ) . ح : وقتى فكر كرد ( 4 ) . ح : اميريست ( 5 ) . ح : به نسبت به آن ولى جملگى ( 6 ) . ح : مطيع عقل ( 7 ) . ح : همواره ( 8 ) . ح : زيرا شايد كه ( 9 ) . ح : او را بايد كه ( 10 ) . ح : همچنان‌كه ( 11 ) . ح : نشانند ( 12 ) . ح : كه آن بالاى ( * ) . سورهء قدر آيهء 3 ( 13 ) . ح : من جذبات الحق ( 14 ) . ح : و نيكوست ( * * ) . سورهء مريم آيهء 30 ( 15 ) . ح : كه وصف ( * * * ) . سورهء زمر آيهء 22