عمر السهروردي ( مترجم : ابومنصور اصفهانى )

مقدمه 41

عوارف المعارف ( فارسى )

اشعار فارسى و عربى منقول در ترجمه حدود چهارصد و هفتاد بيت فارسى در ترجمه آمده است كه يك‌صد و بيست بيت آنها از تاج الدّين اشنهى و نوزده بيت فارسى از صدر الدّين اشنهى است . مترجم ، جز دو مورد ديگر ( يك بار از سنائى و دو بار از نجم الدين رازى ) ، از گويندگان اشعار نام نبرده است . نگارنده ، در فهرست اشعار ، به سرايندگان و مراجعى كه اين ابيات در آنها هم مذكور است اشاره كرده است ؛ در اينجا نيز خلاصه‌اى از آن را مىآورد : گويندگان اشعار فارسى - تاج الدّين اشنهى ( 95 بيت ) ؛ سنائى ( 7 بيت ) ؛ سيد حسن غزنوى ( 3 بيت ) ؛ صدر الدّين اشنهى ( 32 بيت ) ؛ فردوسى ( يك بيت ) ؛ نجم الدّين رازى ( 4 بيت ) ؛ انورى ( يك بيت ) ؛ خاقانى ( 2 بيت ) . گويندگان اشعار عربى - حلّاج ( 2 بيت ) ؛ رابعهء عدويّه ( 2 بيت ) ؛ سهروردى ( 2 بيت ) ؛ لبيد بن ربيعه ( يك بيت ) . پاره‌اى از ابيات در كتابهاى زير نيز آمده است : انسان كامل عزيز الدّين نسفى ، متوفّى 616 ه ( 2 بيت ) ؛ سوانح احمد غزّالى ، متوفّى 520 ه ( 2 بيت ) ؛ عبهر العاشقين روزبهان بقلى ، متوفى 606 ه ( 2 بيت ) ؛ مرزبان‌نامه ترجمه و آراستهء سعد الدين و راوينى در اوايل قرن هفتم ( يك بيت ) ؛ مرصاد العباد نجم الدين رازى ، متوفّى 620 ه ( 12 بيت ) ؛ مصنفات بابا افضل كاشانى ، قرن هفتم ( 6 بيت ) ؛ مقامات قاضى حميد الدّين بلخى ، متوفّى 559 ( يك بيت ) ؛ مكاتبات عبد الرّحمن اسفراينى و علاء الدّولهء سمنانى ( 659 - 736 ه ) ( يك بيت ) ؛ مكتوبات عين القضاة همدانى ، مقتول 525 ه ( يك بيت ) . با توجّه به شاعرى مترجم و مقايسهء اشعار منقول در ترجمه و كتاب تحفهء اهل الوصول ، مترجم ، اشعار زيادى در خزانهء حافظه داشته و به اقتضاى مقام با ايجاد مناسبتهاى لازم و مقدّمه‌سازى ، از آنها بهره مىگرفته و در لابلاى مطالب تأليف و ترجمه مىنشانده است ؛ و احتمالا تعداد قابل توجهى از اين اشعار از خود مترجم است . عنوان اشعار - اگر كاتبان نسخ در كار مترجم دخل و تصرّف نكرده باشند ، بايد گفت كه وى ، مانند بيشتر مؤلّفان هم‌زمان خود ، به عناوين اشعار توجهى نداشته و به سبك معمول عصر خود عمل كرده است . چنان كه تا آخر باب نهم ( ص 33 ) انواع شعر با عنوان « شعر » آمده و از باب دهم به بعد ، كه نسخهء برلين اساس تصحيح قرار گرفته ، اشعار گاهى بدون عنوان است ( ص 34 ) و گاهى « رباعى » تحت عنوان « بيت » ( ص 37 ) ، و زمانى « غزل » با عنوان « قطعه » ( ص 59 ) ، و گاهى « رباعى » با عنوان « بيت »