ساخت . اين اثر از همان آغاز تأليف مورد استقبال و استفادهء طالبان و مريدان واقع شد ، چنان كه سيد شريف جرجانى ( متوفّى 816 ه ) بر آن تعليقه نوشت . شخصى به نام عارفى آن را به زبان تركى در آورد ، و ظهير الدّين عبد الرّحمن بن على شيرازى ( متوفّى 716 ه ) و اسماعيل بن عبد المؤمن ابو منصور اصفهانى ( متوفّى 710 ه ) و قاسم داود آن را به زبان فارسى ترجمه كردند . صدر الدّين جنيد بن فضل اللّه بن شيخ عبد الرّحمن شيرازى ( شايد نوهء ظهير الدّين مذكور ) ترجمهء ديگرى به نام ذيل المعارف فى ترجمة العوارف از آن فراهم آورد 80 . شيخ عزّ الدّين محمود بن على كاشانى ( متوفّى 735 ه ) ، با توجه و استناد به عوارف ، طرح تازه‌اى ريخته كتاب مصباح الهدايه را نوشت 81 . محبّ الدّين احمد بن عبد اللّه طبرى مكّى شافعى ( 694 ه ) گزيده‌اى از عوارف گرد آورد . ابو بكر بن محمّد بن محمّد مدعوّ به زين الخوافى ، كه از پيشروان سلسلهء سهرورديّهء عصر خود بود ، به سال 826 ه ، در درويش‌آباد ، حاشيه‌اى بر متن اصلى عوارف نوشت 82 . شيخ قاسم بن قطلوبغاى حنفى ( متوفّى 879 ه ) احاديث عوارف را استخراج كرد . سيد محمّد گيسودراز ( متوفى 825 ه ) ، شارح تمهيدات عين القضاة ، عوارف را با ترجمهء فارسى شرح كرد 83 . و يلبرفورس كلارك قسمتى از عوارف را ، از روى ترجمهء فارسى آن ، به زبان انگليسى برگرداند و به سال 1891 م در لندن ، ذيل ترجمهء ديوان حافظ ، چاپ و منتشر ساخت 84 . ريشارد گرامليخ در سال 1979 م عوارف را به زبان آلمانى ترجمه كرد 85 . مطالب عوارف المعارف كتاب مشتمل بر يك مقدّمهء كوتاه و شصت و سه باب با عناوين زير است : مقدّمه ، در منشأ علوم صوفيان ، در اختصاص صوفيان به حسن استماع ، بيان فضيلت علوم صوفيان ، شرح حال صوفيان و اختلاف در طريقت آنان ، ماهيّت تصوف ، وجه تسميهء اين فرقه ، فرق متصوّف و متشبّه ، شرح حال ملامتيان ، منتسبان به تصوّف ، مقام شيخ در تصوّف ، خادم و متشبّه به خادم ، خرقهء صوفيان ، فضيلت خانقاهيان و شباهت آنان به اهل صفّه ، خصوصيات اهل رباط و شباهت آنان به اهل صفّه ، خصايص اهل ربط ، اختلاف احوال مشايخ در سفر و حضر ، فرائض و فضايلى كه صوفى در سفر بدانها نيازمند است ، بازگشت صوفى از سفر و ورودش به رباط و ادب آن ، حال صوفى متسبّب ، خورندگان فتوح ، شرح حال مجرّدان و متأهّلان صوفيه ، سماع و ردّ و انكار و ترفّع و استغناى آن ، تأدّب و اعتنا ، چله‌نشينى و فتوح اربعينيات ، اخلاق صوفيان ، ادب و جايگاه آن در تصوف ، آداب حضرت الهيّت ، آداب و مقدّمات طهارت ، آداب و اسرار وضو و سنن سيزده‌گانه آن ، فضيلت نماز و بزرگى شأن آن ، صفت نماز اهل قرب ، ذكر آداب و اسرار نماز ، روزه و اختلاف احوال صوفيان در آن و افطار ، طعام صالح و فاسد و آداب طعام خوردن ، لباس و آداب لباس پوشيدن ( در دو باب ) ، فضيلت قيام در شب ، اسباب فضيلت به شب برخاستن و آداب نوم ، آداب برخاستن از خواب و اعمال روزانه و توزيع اوقات شبانه‌روز ، ادب مريد با شيخ ، آداب شيخ و آنچه مورد اعتماد او با اصحاب است ، در حقيقت صحبت و خير و شر آن ، اداى