بدان قربتى و منزلتى بيابد ، در حضرت عزّت . و عبد اللّه مسعود - رضى اللّه عنه - گفته است كه : علم نه كثرت قرائت و دراست است ، بلكه علم ، تقوى و ترس حق تعالى است . اوحى اللّه تعالى فى بعض كتب المنزلة : يا بنى اسرائيل لا تقولوا العلم فى السّماء من ينزل به ؟ ، و لا فى تخوم الأرض من يصعد به ؟ ، و لا من وراء البحار من يعبر و يأتى به ؟ ، العلم مجعول فى قلوبكم تأدّبوا بين يدىّ بآداب الرّوحانيّين و تخلّقوا باخلاق الصدّيقين ، اظهر العلم من قلوبكم حتّى يغطيكم و يغمركم . « * » يعنى حق - سبحانه و تعالى - وحى كرده است به بعضى از بنى اسرائيل كه : مگوئيد كه علم در آسمان است ، تا خود به كدام مقبل فرود آيد ؟ يا در هفتم زمين پنهان است ، تا بر كدام مسعود ظاهر شود ؟ يا ميان من و او درياى موّاج در ميان است ، تا كدام غوّاص مجدّ عبور كند ، و بر آن واقف شود . بلكه علم در دلهاى شما پنهان است ، به بيل مجاهدت و رياضت ، گل كدورات و تشويشات ، و حبّ جاه و نعمت و رفعت و حشمت ، از زمين اندرون دور كنيد . و خود را به اخلاق صدّيقان و روحانيان ، مؤدّب و مهذّب كنيد . تا چشمهء علوم لدنّى ، كه از عين الحيات حضرت احديّت در نهاد شما پنهان است بر وجود شما زاينده شود ، و آن حكمت‌ها از اندرون بر بيرون سرايت كند ، و اصل اين علم تقوى و پرهيزگارى است . قال اللّه تعالى : « وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ « * * » و آن علم تقوى است كه در دنيا و آخرت دستگير است . طايفهء صوفيان ، به بصيرت دل راه با اين علم بردند و در استعمال آن جدّ و جهد نمودند ، و قدم بر متابعت رسول - عللم - نهادند در اقوال و افعال و احوال ، دلهاى ايشان متابع اعمال شد ، و ارواح ايشان متابع تحقق احوال ، و شناختن احوال رسول - عليه السّلام - به غايت غامض و باريك است . و نوشتن آن به كتابت قيد كردن متعذّر ، زيرا كه شناختن آن ، جز به مشاهدت بصاير نتوان ديد و نتوان دانست ، امّا اگر به ايمان و تسليم قبول كنند ، به آخر سخت روشن شود كه ، جز چنان نيست كه ارباب قلوب و اصحاب اسرار غيوب بر آن رفته‌اند . و از سر خبرت و تجربت ، به زبان طريقت بيان آن كرده‌اند . و اللّه اعلم بالصّواب . باب چهارم در شرح حال صوفى و اختلاف راه ايشان عن سعيد بن مسيب - رضى اللّه عنه - قال : قال انس - رضى اللّه عنه - قال لى رسول اللّه - صلعم - : « يا بنىّ ان قدرت ان تصبح و تمسى و ليس فى قلبك غش لأحد فافعل ، ثمّ قال : يا بنىّ

--> ( * ) مصباح الهدايه ص 60 . ( * * ) بقره / 2 : 282 .