امّا چون از خود بيرون آمد ، نور قدم برو پيدا شد ، وصف ازو محو شد . « قالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ إِذا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوها . » « 2 » از نفس منزّه بود ، زيرا كه جان بود . بنور حقّ از اثر طبيعى مقدّس شد . چون نفس نماند ، جسم و جان همه جان شد . اين معانى طمأنينت است . قال اللّه تعالى « يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ . » « 5 » ( 722 ) اشارت توحيد اين جاى آنست كه نفس فعل حقّ است . فعل حقّ حقّ راست ، نه نفس . چون بگذشت از هواى طبايع ، تجاوز بود ، نه تجانس . « لست كأحدكم . » ظهور روح بود در عالم دل ، نه حلول در مكان طبيعت . روح را عكس بر هيكل افتاد ، از وراى ملكوت . روح با جسم نياميخت « 10 » ؛ ظاهر شد ازو ، و نفس كثيف درو مخمود « 11 » شد ، اگر چه بنمود . چون از جسم برفت ، عود درين عالم از كثافت نبود . مرغ قفص « دَنا » « 12 » در گلستان « تدلى » نكته چنين سرآيد با اسرافيل ، كه « الارواح فى يمين الرحمن . » آنگه صدف انداختگان اجسام را بستود ، گفت « أبدانهم فى الأرض و قلوبهم فى السّماء . » ( 723 ) مگر درين لفظ آن مست خودراى اشارت باتّحاد كند و انائيّت حقّ ، كه برهان او درو پيدا شد - يعنى « من نه‌ام آن ،

--> ( 2 ) قالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ . . : سورهء 27 ( النمل ) آيهء 34 ( 5 ) يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ . . : سورهء 89 ( الفجر ) آيهء 27 ( 10 ) نياميخت : بياميخت SM أنا روح و عكسى على هيكلى من وراء الملكوت ، ما اختلطت روحانيتى بجسمانيتى ، ظهرت للهيكل A ( 11 ) مخمود : شايد « خمود » ( 12 ) دَنا فَتَدَلَّى : سورهء 53 ( النجم ) آيهء 8