جاى نبوّت و ولايت خواهد . خضر عليه السّلام را نگاه كن ، كه چون از ميان بندگان بعلم لدنى مخصوص است ، و چون گويد ماه انجم افلاك معارف و شمس افلاك كواشف أحمد عربى - صلوات اللّه عليه - كه « در امّت من قومى با خداوند سبحانه و تعالى سخن گويند ، و خداوند تعالى با ايشان سخن گويد ، و عمر بن خطاب ازيشان است . » چون از زمرهء امّت اهل مراقد نهيب قرب بقرب مشاهدت و محاضره مخصوص گردانيد ، تو گوئى « وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » « 7 » چنين است ، ليكن اين مقدّسان را عبادت جز معرفت نيست . ( 152 ) آنگه شأن صورت تبع معنى است . پندارى كه ايشان چون نماز مىكنند ، عبادت مىكنند . آن در منزل نجوى ، دوست قديم را طلب مىكنند . حركتشان سباحت در درياء نايافت است ، در بدايت « فَتَهَجَّدْ » « 12 » « قُمِ اللَّيْلَ » « 11 » براى وصلت ، در نهايت « طه ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى » « 13 » . فرائض گزاردن احكام ايمان است ، و درين باب خصوص و عموم يكسانست . سخن در وظايف و نوافل است ، يعنى در زمان ارادت عبادتست ، و در نهايت ازين باب استراحت از قرام معرفت . و ممكن شود كه جمله را در نهفت ايمان آورد ، و منزل اثبات جمله را از عزّ معرفت بر ذات بىچون معزول كرد ، زانكه حدثان موازى ازل نيست ، زانكه در ازل جز حقّ نيست . اوست كه به حقيقت او را شايد . اگر عارفى به دو بودى ، به دو

--> ( 7 ) سورهء 51 ( الذاريات ) آيهء 56 ( 12 ) سورهء 17 ( بنى اسرائيل ) آيهء 81 ( 11 ) سورهء 73 ( المزمل ) آيهء 2 ( 13 ) سورهء 20 ( طه ) آيهء 1