بزرگان تصوف و استفاده از مدارس علميه نائل نگشته است . ابو سعيد ابو الخير محمد غزنوى مىكوشد كه او را جانشين ابو سعيد ابو الخير معرفى كند و مدعى است كه ابو سعيد آمدن او را بياران خود وعده داده و خرقهء خويش را براى او به يادگار گذاشته است « 1 » . ولى شك نيست كه داستان خرقه و نسبت احمد با بو سعيد ساختگى است و ارزش تاريخى ندارد . اين موضوع كه پيرى پيش از مرگ نشانه‌هاى ولى يا صوفى بزرگ پس از خود را بدهد و خرقهء خويشتن به شاگردانش سپارد كه به دو برسانند اصلى است كه در نوشته‌هاى اهل تصوف فراوان پيش مىآيد و جنبه‌اى افسانه‌اى دارد . محمد غزنوى با استفاده از اين اصل كوشيده است كه احمد را نيز از تنهائى برهاند و با سلسلهء مشايخ بزرگ پيوند دهد . ولى در اسرار التوحيد ابدا اشاره‌اى به دو نيست و قصه‌اى هم نمىتوان يافت كه آن را به زور تأويل ، بتوان بر اين روايت محمد غزنوى تطبيق نمود « 2 » . خواجه مودود چشتى بنا بر روايت مقامات ، شيخ احمد در مسافرت هرات مورد ستايش و تكريم بىاندازهء مردم شهر و اعقاب خواجه عبد اللّه انصارى واقع گرديد . خواجه مودود چشتى كه در آن هنگام بسيار جوان بود نخست با احمد سر ستيز و دشمنى داشت و كوشيد تا او را از هرات براند ، ولى سرانجام به بزرگى و برترى او پى برد و دست از كينه‌جوئى برداشت « 3 » . امام محمد منصور سرخسى ديگر از مردانى كه به شهادت كتاب مقامات با احمد جام برخورد يافته‌اند مفتى شرق امام محمد منصور سرخسى عالم مشهور است كه سنائى بارها او را در آثار خويش ستوده و بالاخص قسمتى

--> ( 1 ) - مقامات ، حكايت شمارهء 166 ، ص 193 . ( 2 ) - نمونهء كامل‌تر اين قصه را در فردوس المرشديه فى اسرار الصمدية مىتوان يافت ، چاپ لايپزيك ، ص 19 . ( 3 ) - مقامات ، شمارهء 24 ، ص 76 و شمارهء 27 ص 83 .