شهاب الدين احمد سمعانى
مقدمهء مصحح 54
روح الأرواح فى شرح أسماء الملك الفتاح ( فارسى )
مصراعها در هم آميخته ، و به عبارتى ديگر ، ميان دو هنر نويسندگى جمع كرده است كه هرگونه جدايى آنها پارهاى از زيبايى كلام او را مىگيرد . « 77 » به دو نمونه از اين هنر نويسندگى در روح الارواح توجه كنيد : « ذرهاى از بوى خود تعبيهء قميص خواهم كرد و در دست نسيم صبا « كش پيك بىمزد عاشقان خوانند » خواهم نهاد و به صيادى به جانب كنعان خواهم فرستاد . » / a 101 / « از عالم عزت ندا مىآمد كه « كار به بددلى نيايد راست » كه آدم صفى پشت به مسند سيادت باز نهاد . » / a 60 / شيوهء ديگرى كه مؤلف از شعر فارسى سود جسته و دامنهء جمالشناسيك نثرش را دامنهدار گردانيده آن است كه پيش از نقل بيت ، مضمون بيت را با الفاظى كه در بافت آن بيت به كار رفته ، در بافت نثرش جاى مىدهد ، و گويا غرض او از چنين شيوهاى ، آماده ساختن و آشنا كردن ذهن خواننده است به بيت مورد نظر و منقول او ، و نيز تأكيد بر موضوع . چنانچه در ورق / b 206 / مىخوانيم : « يا داود ! هر كجا طالبى بينى از طلّاب حضرت ما ، ديده را زمين كن به پيش او ، تا بر ديدهء تو خرامد . اين رفتنِ تو به خاك بر ، هست حرام * من ديده زمين كنم تو بر ديده خرام » . پيش از اين ياد شد كه سمعانى ، سواى نقل مبلغ زيادى از اشعار فارسى ، به اشعار عربى نيز بسيار پرداخته و ابياتى بسيار از شاعران عرب و عربى گوى را در روح الارواح آورده است . پارهاى از اين اشعار ، كه نگارنده آنها را شناخته است و يا مؤلف به نام قايل آنها اشاره كرده ، عبارت است از ابياتى از منصور حلاج ، رابعهء عدويه ، متنبّى ، جميل بثينه و امام شافعى . در جميع موارد ، ابيات تازى در نسخهها با كلمهء « شعر » مشخص شدهاند همچنان كه ابيات فارسى با كلمات « بيت » ، « غزل » ممتاز گرديدهاند . گاهى در يك موضع دو تا چهار نمونه شعر در تأييد و تأكيد موضوع مورد نظر خود آورده ، و هر نمونهء عربى را با واژهء « آخر » و نمونهء فارسى را با معادل فارسى آن ، يعنى « ديگر » نشان داده است . در زمينهء ابيات عربى ، در بيشترينهء موارد ، مؤلف كوشيده است كه ترجمهء آنها را با برابرهاى منظوم فارسى بنمايد ، و در يكى دو مورد نيز ترجمهاى شاعرانه ولى
--> ( 77 ) - به همين جهت ، ما در بسيارى از موارد حساس مصراعهاى مذكور را از رسته و زنجيرهء كلام جدا نكرديم ، و فقط در فهرست ابيات ، اين مصراعها را نشان دادهايم .