الصَّالِحُونَ . ما مصلحان مىخوانيم و شما مفسدان چرا مىخوانيد . و آنكه ايشان خود را بستودند ، شبه عجب بود و هر كه به عجب پيدا آيد حقّ - جلّ جلاله - به ذلّش مبتلا كند ؛ لاجرم ايشان را به سجود آدم مبتلا كرد تا پيش هيچ مطيع عجب نيارد . و سرّى ديگر آن است كه چون حق - جلّ جلاله - آدم را نام خليفتى داد ، زبان خلق از وى كوتاه كرد به حكم تلويح و تنبيه ، كه وى خليفهء ماست و ما به غلط نظر نكنيم ، شايسته را خليفه كنيم نه ناشايسته را . بايستى كه ايشان را تنبّه افتادى كه ما را در خليفهء او - جلّ جلاله - سخن نبايد گفت ، چون سخن وى گفتند ، عتاب پياپى گشت هم به قول و هم به فعل ، امّا قول : إِنِّي أَعْلَمُ ، * و امّا فعل : اسْجُدُوا لِآدَمَ . * اهل معرفت چنين گفته‌اند كه ملايكه چنين دانسته بودند كه علّت نواخت خدمت است و علّت بعد مخالفت است ، از اينجا گفتند كه ما مطيعيم و ايشان عاصى ، كرامت و نواخت ما را بايد . حقّ - جلّ جلاله - ايشان را نمود كه نواخت ما به فضل ماست نه به وسايل طاعات و ذرايع عبادات . و از اين بود كه آدم را بيافريد و از وى هيچ طاعت ناآمده ، و فريشتگان هفت آسمان و هفت زمين پرطاعت كرده ، بفرمود توانگران را تا آن را كه وى را سرمايه نبود سجده كردند . آن ملايكه كه روى به عرش داشتند و منطقهء انقياد 27 بر بسته بودند ، بفرمودشان تا پشت به عرش آوردند . و بهترين همه خدمتها سجده بود كه اندر وى اميد قرب است پيش آدم بردند چون بر قضيّت فرمان برفتند اعراض ايشان از عرش و اقبال بر آدم در ملك نقصان نياورد ، بنمود ربّ العزّة كه اگر خلق همه عالم از عبادت ما روى بگردانند حضرت ما را نقصانى نبود ، و اگر همه عالم روى به خدمت ما آرند زيادتى نبود 28 . از اين عجيب‌تر هست كه اگر از ملايكه 29 زلّت نبود نه در ماضى و نه در مستقبل ، و از آدم در مستقبل زلّت خواست بود چنان كه گفت جلّ جلاله : وَ عَصى آدَمُ ، امّا در زير آن سرّى بود و آن ديدن ملايكه بود كه ما پاكانيم ، و ديدن آدم كه ما مفلسانيم 30 . ملايكه مىگفتند : وَ نُقَدِّسُ لَكَ اى و نطهر انفسنا لك و آدم گفت : رَبَّنا ظَلَمْنا . حق - جلّ جلاله - به دو نمود كه زلّت زلّت بين به نزد ما عزيزتر از پاكى پاك بين . از اين معنى بود كه آدم را عزّ مسجودى داد و ملايكه را صفت ساجدى ، تا هيچ مطيع عجب نيارد و هيچ عاصى نوميد نشود 31 و از اين دقيق‌تر هست كه چون ملايكه خود را مدح كردند ، حق - جلّ جلاله - خواست تا آن سرّى كه وى را در خلق است به ايشان نمايد / a 136 / و با ايشان بگويد كه هر كه پاك بود به