شهاب الدين احمد سمعانى

مقدمهء مصحح 22

روح الأرواح فى شرح أسماء الملك الفتاح ( فارسى )

فهرست آستان قدس مورخ 1305 خ و فهرست طوپقپوسراى مورخ 1961 و فهرست بوركوى مورخ 1964 آن را شناسانده‌اند . آقاى مايل هروى هم در سرگذشت امير حسينى از آن ياد كرده است ، نسخهء آن هم منحصر و يگانه نيست ، ولى جاى سخن در مؤلف آن هست ، و بايد بررسى بيشترى نمود تا شايد او را شناخت » . « 18 » اشارات متن و نسخه‌هاى روح الارواح دربارهء مؤلف و زمان تأليف اين كتاب در گفتار آقاى دانش‌پژوه ديديم كه در سه نسخه از نسخه‌هاى موجود روح الارواح از مؤلف نام برده‌اند . در نسخهء توبينگن و نسخهء آقاى همايون فرخ ، در پيشانى روى الف از ورق نخست توسط كاتبان آن نسخه‌ها نام و نشان مؤلف به صورت « شهاب الدين عبد اللّه بن المظفّر السّمعانى رحمة اللّه » آمده است ، اما در نسخهء رضوى ، كاتب - گويا براساس نسخه‌اى كه نزديك به زمان مؤلف استنساخ شده بوده و كاتب آن مؤلف را مىشناخته است - نام و لقب و اوصاف علمى و اجتماعى مؤلف پس از « بسمله » وارد خطبهء كتاب گرديده و به هيئت « الامام الاجل الاعزّ الامجد الافضل الكبير شهاب الحقّ و الدّين ، افتخار الاسلام و المسلمين ، ناشر الشريعة . . . امام الفريقين « 19 » . . . ابو القاسم احمد بن ابى المظفر منصور السّمعانى » ثبت شده است . « 20 » دربارهء اين نامها پس از اين سخن خواهم گفت ، اما پيش از معرفى اين كسان ، بهتر دانستم به فوايدى كه از متن كتاب دربارهء مؤلف و روزگار او دستياب مىشود توجه دهم . گفتنى است كه در سرتاسر كتاب به نكته‌اى برنمىخوريم كه بتوانيم آن را به اسناد پس از سال 540 هجرى مستند كنيم . جميع اقوال و سخنان پيران خراسان و مشايخ بغداد به آن دسته از صوفيان و عارفان تعلق دارد كه پيش از 500 تا 530 هجرى در گذشته‌اند . « 21 » روايات تاريخى كتاب نيز از سدهء پنجم فراتر نمىرود .

--> ( 18 ) - نقل به اختصار از مجلهء دانشكده ادبيات و علوم انسانى دانشگاه تهران ، س 5 ، ش 2 و 3 ، ص 300 - 312 . ( 19 ) - اين شهرت مؤلّف بدان جهت بوده است كه پدرش چون از فروع حنفى به فروع شافعى تغيير مشرب فقهى داد و بدين جهت مورد اعتراض معاصران خود قرار گرفت ، گويا مؤلف ميان هر دو شعبهء فقهى مذكور را جمع كرده بوده و به هر دو توجه داشته بوده است . ( 20 ) - لازم به يادآورى است كه كاتب اين نسخه مردى دانشى و با معارف خانقاهى و ادب عرفانى آشنايى داشته بوده است . براى توضيح بيشتر - همين مقدمه ، قسمت توصيف نسخه‌ها . ( 21 ) - در مورد اقوال پيران طريقت در اين كتاب - همين مقدّمه ، پس از اين .