بارى ، اينك با توجه به روش نسخه‌شناسى تطبيقى ، نسخه‌هاى روح الارواح را كه در تصحيح كتاب مذكور به آنها توجه داشته‌ايم به بررسى مىگيريم . 1 . نسخهء كتابخانهء عمومى آيت‌الله نجفى مرعشى از سنجش اين نسخه با ديگر نسخه‌هاى روح الارواح بر مىآيد كه به لحاظ ضبط درست و واضح واژه‌ها و عبارات و چگونگى رسم خط و نشانه‌هايى كه به جهت تمايز حروف مشابه از سوى كاتب رعايت شده ، و نيز به خاطر وجود علايم نسخه‌نويسى در ميان كاتبان پيش از هفتصد هجرى نه تنها كهن‌ترين نسخهء موجود و شناخته‌شده از كتاب حاضر است بلكه درست‌ترين نسخهء آن نيز هست . ذكر اين نسخه در گفتار آقاى دانش‌پژوه و نيز در فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى آقاى احمد منزوى نيامده و براى نخستين بار در فهرست آقاى اشكورى ( ج 4 ، ص 3 ، ش 1202 ) به نام شرح اسماء حسنى از مؤلفى ناشناخته معرفى شده است . كاتب نسخه با توجه به قراينى كه از شيوهء كتابت و نشانه‌گذاريهاى او برمىآيد گويا از نسخه‌نويسان اواخر سدهء ششم يا اوايل سدهء هفتم هجرى بوده ، و جز در چند مورد دچار اشتباه و بدنويسى نشده است . مسألهء بيت‌نويسى ، يعنى آغاز و انجام سطور را يكسان و پر نوشتن ، در نسخهء مذكور ملحوظ كاتب نبوده ، و همين يكى از نكاتى است كه زمان كاتب را به‌طور ضمنى معيّن مىكند ؛ زيرا بيت‌نويسى به‌طور طبيعى آن پس از هفتصد و اندى در ميان كاتبان رعايت مىشده و از سال هشتصد به بعد يكى از اصول اضطرارى در خصوص نسخه‌نويسى به شمار مىرفته و دستمزد كاتب با توجه به تعداد « بيت » ها پرداخت مىشده است . « 102 » نسخهء مذكور - كه نام كتاب و مؤلف را نمىنماياند - به خط نسخ كهن بر روى كاغذى ضخيم كتابت شده ، به‌طورى كه عنوانها و برخى از كلمات مانند بيت ، نظم ، شعر و امثال آن ، با قلم جلى ، و متن با قلم خفى نويسانيده شده است ، و برخى از حروف مانند / ر - و - د / به شيوهء ثلث . نيز نسخهء مذكور به وسيلهء كاتب مقابله شده ، و در مواردى اندك ، اختلاف نسخه‌ها در حاشيه با علامت / خ / مشخص گرديده است . مثلا « مثل القطر » كه در

--> ( 102 ) - اين شيوهء كتابت ، يعنى بيت‌نويسى ، غير از نكتهء ظريف و هنريى است كه خوشنويسان به نام كرسى و انجامه‌هاى برابر سطور و مصراعها رعايت مىكرده‌اند .