قرن نهم فقط جامى « 1 » از زبدة الحقائق نام برده و براى نمونه يك صفحه از اين كتاب را به فارسى نقل كرده است و ضمنا از كتاب تمهيدات « 2 » هم نمونه‌اى آورده است ؛ اما جامى و بيشتر مورخين متقدم و متأخر بر او اين دو كتاب را اشتباها يكى دانسته و آن را زبدة الحقائق ناميده‌اند . بهر حال جامى كتاب زبده را ديده است زيرا در يكى از كتابهاى خود بنام « الدرة الفاخرة » هنگامى كه از آراء متصوفه صحبت مىكند چند صفحه از زبدة الحقائق عربى را نقل مىنمايد « 3 » ولى نام عين القضاة را نمىبرد و به جملهء : « قال بعضهم قدس اللّه سرّه » اكتفا مىكند . از مورخين و تذكره‌نويسان متأخر تنها دو نفر ترجمهء فارسى زبدة الحقائق را در تذكره‌هاى خود ذكر كرده‌اند كه قابل توجه است : قاضى نور اللّه شوشترى « 4 » مورخ اوايل قرن يازدهم - وقتىكه از محمد بن محمد طوسى و آثار او صحبت مىكند ترجمهء زبدة الحقائق و شرح آن را به او نسبت مىدهد ؛ و حاجى خليفه « 5 » ( مورخ اواخر قرن يازدهم ) بوجود ترجمهء فارسى زبدة - الحقائق اشاره نموده و چند سطر از آغاز اين كتاب نقل كرده است ؛ اما او راجع بمترجم زبدة الحقائق چيزى نگفته است . ما تقريبا تمام كتابخانه‌هاى تركيه را

--> ( 1 ) - نفحات الانس ص 414 تا 415 ر ك زبدة ص 7 و 8 ؛ ( 2 ) - نفحات الانس ص 415 و نيز در تمهيدات ص 188 ، 189 ، 250 ، 251 ( 3 ) - الدرة الفاخرة ، ص 253 و 262 ر ك . زبده ، ص 17 تا 20 ؛ ( 4 ) - « له ترجمهء كتاب زبدة الحقائق عين القضاة همدانى و شرح مواضع مشكلهء آن بالتماس و تكليف امير ناصر محتشم كه از اعيان طايفهء اسماعيليه بود » مجالس المؤمنين قاضى نور اللّه شريف الحسينى المرعشى الشوشترى ص 207 ؛ ( 5 ) - « زبدة الحقائق فارسى و عربى لعين القضاة . . . المتوفى سنة 525 . اوله احمد اللّه . . . و هو مختصر فى مائة فصل . . . فى كشف الغطاء عن الاصول الثلاثة التى تعبد اللّه تعالى باعتقادها كافة الخلق » كشف الظنون ج 2 ص 951 - 953 .