كه روى از من بگرداند ، و بنده بزرگتر آن وقت باشد كه به من باز گردد . پس اين اخبار و نظاير آن كه بىشمارند دليل است بر اثبات محبت و شوق و انس . و اما تحقيق معنى آن است كه بدانچه سابق شد روشن گردد . بيان دوست داشتن حق تعالى بنده را و معنى آن ( 1 ) بدان كه شواهد قرآن بر آن چه خداى - عز و جل - بنده را دوست دارد متظاهر است ، پس چاره نباشد از دانستن معنى آن . و بايد كه شواهد بر محبت حق - سبحانه تعالى - بنده را تقديم كنيم . چه حق تعالى گفت : يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ ، « 188 » اى ، دوست دارد ايشان را و ايشان دوست دارند او را . و گفت : إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا ، « 189 » اى ، بدرستى كه خداى - عز و جل - دوست دارد كسانى را كه كارزار كنند در راه او صف كشيده . و گفت : إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ ، « 190 » اى ، بدرستى كه خداى دوست دارد توبه كنندگان را و تنزه جويندگان را از پليديها . و براى آن رد فرمود بر كسى كه دعوى كند كه او محبّ خداى است . چه حق تعالى گفت : فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوبِكُمْ ، « 191 » اى ، چرا عذاب كند شما را به گناهان شما ؟ و همچنين انس - رضى اللّه عنه - روايت كرد كه پيغامبر - عليه الصلاة و السلام - گفت : إذا احبّ اللّه عبدا لم يضرّه ذنب ، و التّائب من الذّنب كمن لا ذنب له ، اى ، چون خداى - عز و جل بنده‌اى را دوست گيرد ، گناهان او را زيان ندارد ، و توبه كننده از گناه چون كسى باشد كه گناه ندارد . پس إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ « 192 » بخواند ، و معنيش آن است كه چون خداى او را دوست دارد پيش از مرگ او را توبه دهد ، پس گناهان گذشته او را زيان ندارد اگر چه بسيار باشد ، چنان كه كفر گذشته پس از اسلام زيان ندارد . و حق تعالى محبت را شرط مغفرت گناه كرده است و گفته : قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ، « 193 » اى ، بگو اگر خداى را دوست مىداريد پسروى به من كنيد تا حق تعالى شما را دوست دارد و گناهان شما بيامرزد . و زيد بن أسلم گفت كه خداى - عز و جل - بنده را دوست گيرد تا به حدى كه دوستى بدان درجه رسد [ 427 ] كه وى را گويد : آن چه خواهى بكن كه تو را بيامرزيدم . و پيغامبر - عليه الصلاة و السلام گفت : انّ اللّه يعطى الدّنيا من يحبّ و من لا يحبّ و لا يعطى الايمان الاّ من يحبّ ، اى ، خداى - عز و جل - دنيا بدهد آن كس را كه دوست دارد و آن كس را كه دوست ندارد ، و ايمان ندهد مگر كسى را كه دوست دارد . و گفت : من تواضع للَّه رفعه اللّه و من تكبّر وضعه اللّه و من اكثر ذكر اللّه احبّه اللّه ،

--> ( 188 ) مائده 5 - 54 . ( 189 ) صف 61 - 4 . ( 190 ) بقره 2 - 222 . ( 191 ) مائده 5 - 18 . ( 192 ) بقره 2 - 222 . ( 193 ) آل عمران 3 - 31 .