بسم اللّه الرحمن الرحيم تسبيح بى غايت و تحميد بىنهايت خداى را كه مدبّر ملك و ملكوت است و منفرد به عزّ و جبروت ، آسمان را بى ستون برافراشته است ، و روزى بندگان را به قلم تقدير در آن نگاشته ، چشم ارباب عقول و الالباب از ديدن وسايط و اسباب مصروف گردانيده است ، و بدان درجه كه مسبّب الاسباب را ملاحظه كند رسانيده ، و همت ايشان را صيانت فرموده از آن چه به غير او التفات نمايند و بر مدبّرى جز او اعتماد كنند ، بدانچه شناخته‌اند كه خداى يگانهء بىهمتا اوست كه همه به دو پناهند ، و به حقيقت بدانسته‌اند كه همهء أصناف موجودات بندگانند مثل ايشان كه از ايشان روزى نخواهند ، و آفريدن همه به قدرت او منوط است و روزى دادن جمله به رحمت او مربوط . و چون دانستند كه روزى بندگان او تكفل فرموده است ، توكل بر او واجب شناختند و حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ « 1 » را ورد ساختند . و صلوات بسيار و تسليمات بىشمار برسيد انبيا محمد مصطفى كه باطلها را او قهر فرمود و به صراط مستقيم او راه نمود ، و بر اهل بيت و ياران او . بدان كه توكل منزلى است از منازل دين ، و مقامى از مقامات اهل يقين ، بلكه از معالى درجات مقربان است و مفاخر مراتب عارفان . و او در نفس خود از روى « 2 » علم مشكل است ، و از روى عمل دشوار . و وجه اشكال آن از روى دانستن « 3 » آن است كه ديدن اسباب و اعتماد كردن بر آن شرك است در توحيد ، و به كليت از آن دور شدن طعن است در سنّت و قدح در شريعت . و اعتماد بر اسباب بىآنكه آن را اسباب دانى خاك در چشم عقل زدن است و در گرداب جهل غوطه خوردن . و تحقيق معنى توكل بر وجهى كه مقتضى توحيد و عقل و شرع را در آن تطابق و توافق باشد در

--> ( 1 ) آل عمران 3 - 173 . ( 2 ) از روى ، از حيث . ( 3 ) عربى : از حيث فهم ( زبيدى 9 - 385 ) .