ايشان است و آن قيامت است مىگذارند . و گفت : فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ ، « 113 » اى ، اعراض كن از كسى كه از ذكر ما روى بگردانيد و نخواست مگر حيات دنيا را ، آن است غايت علم ايشان . و چون مكر شيطان در ميان همهء مردمان انتشار پذيرفت . حق تعالى فريشتگان را سوى پيغامبران نامزد فرمود ، و آن چه از هلاك كردن و گمراه گردانيدن دشمن مردمان را به كمال و تمام انجاميده بود بديشان وحى فرستاد . پس ايشان مشغول شدند بدانچه مردمان را از ملك مجازى كه اصلى ندارد ، اگرچه مسلّم ماند و اصلا آن را خود دوام نيست ، سوى ملك حقيقى خواندند . و در ميان ايشان ندا كردند كه يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ما لَكُمْ إِذا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَ رَضِيتُمْ بِالْحَياةِ الدُّنْيا مِنَ الْآخِرَةِ فَما مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ . « 114 » اى ، آن كسان كه بگرويده‌ايد ، چه افتاده است شما را كه چون مىگويند شما را به غزو رويد تقاعد مىنماييد ، و مقام را دوست مىداريد ؟ راضى شده‌ايد كه آخرت به دنيا بدل كنيد ، متاع حيات دنيا در آخرت جز اندك [ 97 ] نيست . پس تورات و انجيل و زبور و قرآن و صحف إبراهيم و موسى و ديگر كتابهاى الهى جز براى آن منزل نشده است كه مردمان را به ملك جاويد هميشه دعوت كنند . و مراد آن است كه هم در دنيا ملك باشند و هم در آخرت . اما در دنيا ، بدان كه كم رغبت باشد و به اندكى از آن قناعت كند . و اما در آخرت ، بدان كه به قربت حق تعالى توان يافت بقاى بى فنا ، و عزت بى مذلت ، و قرّت عينى كه در اين عالم پوشيده است ، و هيچ نفس آن را نداند . و شيطان ايشان را به ملك دنيا مىخواند بدانچه مىداند كه ملك آخرت بدان از ايشان فوت شود ، كه دنيا و آخرت مانند دو زن هم شويند . و مىداند كه ملك دنيا هم مسلّم نماند ، و اگر ماندى در آن نيز با ايشان حسد كردى . و ليكن ملك دنيا از منازعتها و چيزهايى كه آن را مكدر گرداند و انديشه‌هاى بسيار در تدبيرها خالى نماند . و ديگر اسباب جاه همچنين . و چون مسلّم شود و اسباب آن تمام گردد ، عمر سپرى شود ، چنان كه حق تعالى گفته است : حَتَّى إِذا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها وَ ازَّيَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُها أَنَّهُمْ قادِرُونَ عَلَيْها أَتاها أَمْرُنا لَيْلًا أَوْ نَهاراً فَجَعَلْناها حَصِيداً كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ ، « 115 » اى ، تا چون زمين جمال و زينت گرفت و به نبات آراسته شد و اهل آن پنداشتند كه بر منفعت گرفتن قادر گشتند ، عذاب ما بديشان رسيد ، اما در شب و اما در روز ، پس آن را ناچيز گردانيديم ، چنانستى كه دى را نبود . و حق تعالى در مثال دنيا اين را تقرير فرموده است ، و گفت : وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيماً تَذْرُوهُ الرِّياحُ ، « 116 » اى ، مثل حيات دنيا بر ايشان بگوى چون آبى است كه از

--> ( 113 ) نجم 53 - 29 و 30 . ( 114 ) توبه 9 - 38 . ( 115 ) يونس 10 - 24 . ( 116 ) كهف 18 - 45 .