چهارم درجه در ادراك سمع بود كه آواز بشنود ، اگرچه ديوارى مثلا در ميان بود . و هذا من عجيب صنع اللّه تعالى ، كه خداى تعالى پشه را ازين ادراك نصيبى داده است تا چون آدمى قصد آن كند كه او را از خويشتن دور كند او حركت دست را به زودى بشنود و قصد گريختن كند . جل الواحد الاحد . و درين همه ادراكات مضرت و منفعت ادراك نمىتوان كرد . پنجم درجه در ادراك ذوق بود كه بداند كه چه موافق است و چه ناموافق ، تا هرچه منفعتى دارد بخورد ، چون آب و نان مثلا ، و هرچه مضرتى دارد نخورد . « وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » ( 16 / 78 ) . اين را حواس ظاهر خوانند . و العجب كل العجب كه حواس باطن است . « وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ » ( 51 / 21 ) . اولا در تو چيزى هست كه بواسطهء آن همه را جمع توانى كردن ، و به دو ملموسات و مشمومات و مبصرات و مسموعات و مذوقات را ادراك كند . و اين بدان بدانى كه ديده هرگز مبصرى ادراك نكند تا حاضر نبود ، و سمع همچنين مسموعى ادراك نكند تا حاضر

--> ( 41 ) - بشنود M : + كه PI - - ( 42 ) - بود PI : - M - - تعالى M : - PI - - ( 45 ) - ادراكات M : ادراك PI - - منفعت : + را PI - - ( 47 ) - كه چه M : كه PI - - ( 50 ) - لعلكم P : قليلا ما ( 32 / 9 ) M - - ( 51 ) - كل العجب M : - PI - - ( 53 ) - چيزى هست M : چيزيست PI - - ( 54 ) - و به دو IP : به دو - - و مشمومات PM : مشمومات I - - ( 55 ) - كه PI : كه بيت ( ؟ ) كه M - - ( 56 ) - مسموعى PI : مسموع M - -