اسماعيل بن محمد مستملى بخارى

826

شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى )

كس را قدرت آن نيست كه وى را از من منع كند ؛ چنان كه خداى تعالى گفت : إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ . و جايى ديگر گفت : وَ كَذلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذا أَخَذَ الْقُرى وَ هِيَ ظالِمَةٌ ، و جايى ديگر گفت : حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً ، و جايى ديگر گفت : أَ فَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا بَياتاً وَ هُمْ نائِمُونَ ، أَ وَ أَمِنَ أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا ضُحًى وَ هُمْ يَلْعَبُونَ ، آنگه اين را مؤكد كرد و گفت : أَ فَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ . و از پس اين قرب [ قرب ] قدرت است ، بينند توانايى وى بران كه بتواند گرفتن به هر نفسى و به هر لحظتى و به هر خطرتى تا حال وى چنان گردد كه خلاف به سر نيارد انديشيدن ، به جوارح كى يا رد كردن ؟ ! شايد كه معنى قرب اين باشد . اين شناخت قرب معرفت نباشد ؛ و لكن دليل معرفت باشد ؛ از بهر آنكه بر مقدار معرفت تعظيم باشد ؛ و به مقدار تعظيم حرمت باشد ؛ و به مقدار حرمت شرم باشد ؛ و به مقدار شرم از مخالفت توقى باشد . هركه را توقى نيست شرم نيست ؛ و هركه را شرم نيست حرمت نيست . و چون حرمت نيست تعظيم نيست ؛ و چون تعظيم نيست مشاهدت نيست ؛ و چون مشاهدت نيست معرفت نيست . و شايد كه تأويل اين سخن آن باشد كه مراد قرب علم و [ قرب ] ديدار خواهد . داند كه از خلق پنهان توانم كردن و از حق تعالى پنهان نتوانم كردن ؛ چنان كه حق تعالى گفت : يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَ لا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَ هُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ ما لا يَرْضى مِنَ الْقَوْلِ ؛ و نيز گفت : ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنى مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ ما كانُوا ؛ اين مع به معنى رؤيت است و معنى علم ، اى يعلم و يرى ؛ چنان كه گفت : يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى ؛ و نيز گفت : يَعْلَمُ ما يُسِرُّونَ وَ ما يُعْلِنُونَ ؛ و نيز گفت : يَعْلَمُ ما تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَ ما يُعْلِنُونَ . پس قرب حق تعالى بدين معنى باشد بداند كه ظاهرم همه بيند و باطنم همه داند . شرم اين قرب وى را از همه خلافها منع كند . [ آن شرم وى ] دليل معرفت وى گردد .