اسماعيل بن محمد مستملى بخارى

4

شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى )

آگاهى ما بر احوال ابو بكر بن ابى اسحاق كلابادى بخارى ، اندك است . از سال زادن وى خبرى در دست نيست . آنچه از وى دانسته است آن است كه وى وابستهء كلاباد است كه محلتى بزرگ در بخارا بوده است ؛ و بسيارى از عالمان بدان منسوب‌اند . سال مرگ كلابادى را هرچند به روز آدينه 19 جمادى الاولى 380 هجرى نوشته‌اند ، داراشكوه از سالهاى 384 و 385 ه نيز ياد كرده است . به استنباط عالمانهء آقاى دكتر زرين‌كوب ، از اين سالها ، سال 385 ه درست مىآيد كه 19 جمادى الاولى آن برابر آدينه مىافتد . ابو بكر بن ابى اسحاق محمد بن ابراهيم بن يعقوب كلابادى بخارى مردى فقيه و عالم و اصولى بود و بر مذهب حنفى . لقب تاج الاسلام داشت . وى از پيشوايان تصوف بود و از حافظان حديث . كتابى داشت در حديث با نام « بحر الفوائد » كه به « معانى الاخبار » اشتهار يافته است . اين كتاب مجموعهء 592 حديث است . قولى ديگر بر آن است كه « معانى الاخبار » از جمع و تلفيق 222 حديث نبوى از بين اخبار و احاديث متعارض و متشابه فراهم آمده بوده است . در بازشناختن شرحى از « معانى الاخبار » دانشمند معاصر افغانى ، استاد عبد الحى حبيبى ، به وصف نسخه‌اى كه خود آن را يافته است پرداخته است و مىنويسد : « من نسختى قلمى از شرح آن در كتب‌خانهء اسلاميهء كالج پيشاور يافتم كه به خط عبد الكريم بن عبد الله شادمانى به جمادى الاولى 803 ه در 561 صفحه بر كاغذ خوقندى قديم نوشته شده و اين شرح را شخصى بر مشهد مصنف به زبان عربى نوشته است . بر سر ورق شرح « معانى الاخبار » شخصى چنين نوشته كه مىتوان از آن به مقصد تأليف كتاب و شهرت روحانى كلابادى پى برد : « منقول است كه شيخ كلابادى ابو اسحاق قدس الله روحه پيغامبر را صلى الله عليه و سلم به خواب ديده‌اند . ايشان را دستهء گل با دستهء ريحانى دادند و فرمودند : مادام كه تازه باشد و خشك نشده ، احاديث مرا شرح نويس . چون از خواب بيدار شده‌اند ، دستهء گل حاضر بوده ، و ايشان به موجب فرموده « معانى الاخبار » نوشتند . » - ملفوظات خواجه احرار - « شرح معانى الاخبار » در مكتبهء اسلاميهء كالج پيشاور تحت نمبر 354 محفوظ است . . . نسخهء ديگرى از « شرح معانى الاخبار » در كتب‌خانهء مير واعظ محمد يوسف كشميرى در سرينگر موجود بود كه در صفر 701 ه