مىكند يا فضل حق مىداند و اين معنى بنا به ارجاع ضمير منها است بر عوارض و اگر راجع به خود خواطر باشد و من براى تبعيض ، معنى چنان است كه بعضى از خطرات امتحانست و آنها خطرات رحمانى است آن هم بعضى كه بر لطف حق و عمل يا برگزيدن عد راجع باشد يا در آنها امر و نهيى باشد كه ظاهرا سخت است . قوله ق و اللّواحظ الامتحان يعنى ملاحظات حق از پس پردهء عوارض كه دليل تهذيب نفس و تربيت است امتحان است ، كه با اين نظر ملاحظه خواهند كرد يا نه يا ملاحظه و نگاه بسوى عوارض ، با ملاحظهء كفر است و اسباب يا با ملاحظهء لطف حقتعالى است و مسبّب فقط ، و بنا بمعنى دوّم لواحظ بمعنى نظريّات و احساسات است ، پس لواحظ از بليّات امتحان است ، يا خود ملاحظهء حق و استراق لحظ ، از پس پردهء مسبّبات و اسباب ، امتحان است و خواطر از نعمتها و حالات با همه قسم خواطر رحمانى ، آزمايش است و شايد مراد از اختبار آزمايش با غير بلا باشد مثل نعمتها و حالات باطنى ، و اوامر و نواهى رحمانى ، از واردات ، و خواطر هم مختص به آنهاست در بعضى دون بعض ، و امتحان در بلا مىشود و لواحظ هم در محسوسات عوارض است بدانكه لحظ در اصطلاح ملاحظهء حقّ است پس پردهء خلق كه از اوصاف ولايت است يعنى همهء خلق و عوارض را از جانب حق ديدن و دانستن كه اين ديد ، باعث استراحت مىشود از سعى و طلب ، زيرا كه مىداند كه مقدّرات حق خواهد شد و تمامت خلق را در تحت حكم و قاهريّت حق معذور مىشمارد . پس امتحان اين شخص با عوارض و بليّات است كه اگر از حق دانستهء شكر نموده و رضا خواهد داد ، يا العياذ باللّه بواسطهء خلق شمرده ، كفران خواهد كرد و اين معنى در درجهء دومى لحظ است و تفصيل آن در كتب مبسوطه عرفاء قدس اسرارهم است .