الباب السّادس فى الرّسم و الحقيقة الحقيقة المشاهدة بعد علم اليقين يعنى حقيقت مشاهده‌ايست پس از علم اليقين كه عبارتست از مكاشفه و مشاهده و معاينه . « الحقيقة مقدّمة الحقّ » حقيقت مقدمه فناء و بقاء و توحيد و تجريد است كه حق باشد . « الدّخول فى الحقيقة بالخروج من الحقيقة » يعنى دخول و بقاء در حقايق و مشاهدات و مكاشفات بسبب خروج و فناء از حقيقت علم است كه تا از حقيقت علم و عقل خارج نشود در حقايق آنها داخل نمىشود « الخروج من الحقيقة بالدّخول فى الحقيقة » و معلوم است كه خروج از حقيقت پندار علم و هستى ، متحقّق مىشود با دخول در حقيقت حق ، كه بقاء با حق است . و بدانكه اطوار و مراتب سلوك به‌منزله اطاقهاى متعدّده است توىدرتو ، كه سالك در ترقّى باطن ، از يكى به ديگرى منتقل است ، و معلوم است كه خروج از اطاقى مقدّمه ، و براى دخول در اطاق ديگر است ، يعنى بجهة وجود تهيّه و استعداد آن ، و دخول در ديگرى هم بواسطهء خروج از اوّل است ، كه هروقت سالك درجه اولى را طى كرد ، لا بدّ جاى پاى او درجهء دوّم است ، مثل درجات سلّم و نردبان يعنى اين مقامات متباين و متباعد و غير مربوط به همديگر نيست كه اگر از يكى خارج شد بر ديگرى داخل نشود و در برزخ هر دو بماند زيرا در ميان درجات ، برزخ و فاصلى نيست پس هم دخول در حقيقت مقامى ، با خروج از مقامى ديگر است و هم خروج بسبب دخول در آن است و خروج و دخول از يكى در ديگرى متلازم همديگرند و اين معنى كه داده شد غير از معنى اوّل و اصوب است . قوله « الحقيقة رسم و الرّسم للرّسم رسم » مراد از حقيقت اينجا مشاهده پس از علم اليقين است ، كه خود اين مشاهده رسم و اثرى است بوجود صاحبش و وجود صاحبش هم رسمى است از رسوم حق ، كه تعيّن و وجود ، مظهر اسمى است و قايم به حق است ، پس رسم براى رسم كه بشر است رسم است و بودن