آن عالم جبروت و سپس عالم ملكوت ، سپس عالم ملك و ناسوت ، بعد عالم انسان . « 1 » و تنزّلات نقطه نيز چهارگونه است : 1 - نقطه امتداديه متدلّيه « 2 » و آن اشاره بر تنزّل اول است و آن تنزل حقتعالى از حضرت احديّت به حضرت واحديّت و ظهور اوست در عالم جبروت به صورت عقول و نفوس مجرّده و حضرات صفات سبعه ذاتيه و اسماء الهيه است . دوم اشاره بر تنزل حقتعالى از حضرت جبروت و اسماء و صفات بعالم ملكوت است كه عالم امر و لوح محفوظ ناميده مىشود . و ظهور آن در اطوار و مراتب ملكوتيه به صورت نفوس منطبعه ، و هيولى كلى ، و حقائق روحانيه است . تنزّل سوّم اشاره بر تنزّل حقتعالى از عالم ملكوت بعالم ملك است كه ناميده مىشود بعالم حس و شهادت و پيدايش آن در آن عالم در صورت آباء علوى از قبيل اجرام و كرات آسمانى و امّهات از قبيل بسائط عنصرى و مواليد سه‌گانه ( معادن و نباتات و حيوانات ) چهارم كه عبارت از نهايت و پايان امتداد تنزلات هستى است اشاره بر تنزل فيض اقدس بعالم ناسوت و پيدايش آن در مظاهر كماليه انسانيه به صورت حقائق وجوديه است كه آنها عكسهاى اسماء الهيّهء و صفات ربانيه‌اند مانند : حيوة ، علم ، اراده ، قدرت سمع بصر و كلام و اين آخرين تنزلات وجوديه و نهايت ظهورات الهيه است . بعد انسان شروع مىكند به ترقى به‌آنچه كه در مراتب وجوديه ، از آن تنزل نموده ، و وارد درجات آنها مىشود و در طريق اصول و فروع آن گام مىنهد تا به مبدأ اول كه از آن صادر شده رجوع و بازگشت مىنمايد « وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ » و اما حركت امتدادى نقطه از لحاظ حركت عرضى ( نه طولى ) اشاره

--> ( 1 ) مخفى نماند كه صاحب گلشن راز عالم ملك را عالم چهارم و ناسوت را عالم پنجم ناميده ولى حضرت مؤلّف ملك و ناسوت را يكى دانسته و انسان را آخر تنزّلات دانسته و اين به نظر نزديكتر است كه انسان كون جامع و نسخهء مجمل عالم كبير و آخر تنزّلات و خلاصة الحقائق است . ( 2 ) مصنف قدّس سره از حركت امتدادى طولى تعبير به ( حركت مندليّه ) فرموده است يعنى حركتى كه بجانب اسفل و پائين باشد