3 - مرتبه تعين نقطه روحانيه است در امتداد و ظهور نفس رحمانى ، و عبور آن است بر درجات مختلف مخارج حروف ، و تلبس آن با اقسام صورتهاى حروف لفظى و خطى ، و تشكل آن با اشكال حقايق كلمات ارقام و اين مرتبه اشاره است بر شمول تجليات نفس رحمانى ، بر انواع ممكنات و جريان فيض وجودى و انبعاث و وزش نسيم جود و رحمت الهيه ، از غيب و پشت پرده تعين نورى ، بر قابليات و ظروف مظاهر اسم « ظاهر » حق ، پس وجود فى ذاته ، حقيقت احديه‌ايست كه اصلا تكثرى در ذات او راه نيابد ولى از جهت نسبت و سريان و شمول آثار حقيقت وجود بر محدثات متكثره و تعينات مجدده با حقايق آنها در ظهور مىآيد و مبدا ظهور اوصاف و نعوت آنها شده و بسبب تجليات خود كثرت پيدا مىكند و با ظهور آيات خود بحسب ماهيات امكانيه ، متعدد مىگردد نه بحسب وحدت خود ، و با اينكه او داراى اين اطلاق و كليت حقيقى ، و تنزيه قدسى است در ذات او تعدد و تكثرى راه نيابد و تغييرى در صفات او پيدا نشود . تَعالى عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيراً « 1 » و اما وقوع نقطه در تحت باء بسم اللّه براى اشاره به سر مخفى بودن آنست در تحت صور حروفى ، و محجوب بودن آن در ظل ظواهر اشكال كلمات و ظهور حروف در ادوار مخارج و اطوار ارقام با تعين حقيقت آن و تجدد تكرار نقطه آن به آن در درجات خصوصيات حروف و محل نزول ماهيات آنها ، و در عين حال اطلاق آن مجرد از تشكل بحروف و مخارج است و وحدت آن منزه از شائبه تكثرات است و تغيير و تبدلى در ذات و هويت نقطه راه پيدا نمىكند ، و اين اشاره بر استتار و پوشيدگى احديت ذات حق ، در تحت صور درجات امكانيه ، و مظاهر بروزات اكوان و

--> ( 1 ) يكى از بزرگان فرمايد : عشق ار به تو رخ عيان نمايد * در آينه آن‌چنان نمايد آن دائره بيش نقطهء نيست * صد دائره زو عيان نمايد آن نقطه بسرعت تحرّك * صد دائره هر زمان نمايد تو نقطهء آتشين بگردان * تا دائره زو روان نمايد در سرعت دور نقطه دايم * ساكن به يكى مكان نمايد آن نقطه به تو شهادت و غيب * هم ظاهر و هم نهان نمايد هر لحظه به تو جمال مطلق * در صورت اين و آن نمايد