امّا جواب اين كلمات كه : « اين مجموعه‌ايست درو شرح فضايح و قبايح رافضيان » آنست كه اين فضايح و قبايح از سه قسمت « 1 » خارج نباشد ، يا همه خلق خداست و بمشيّت اوست ، يا همه فعل رافضيان است و بخواست و اختيار ايشان واقع آمده است « 2 » ، يا بهرى از آن فعل خداست و بهرى فعل رافضيان است ، اگر همه فعل خداست پس خطاى عظيم باشد كه خواجه فعل خداى را منسوب كند برافضيان ؛ و بر مذهب جبر و تشبيه اين لفظ چنين اجرا بايست كردن كه : اين مجموعه‌ايست در فضايح و قبايحى كه خدا آفريده است و خالقش اوست و رافضيان بر آن قادر نباشند امّا حوالتش بديشان است تا هرعاقل بر استحالت اين‌چنين سخن گواه بودى ، و اگر بهرى فعل خداست از آن فضايح و بهرى از فعل رافضيان است ، در قسمت بيانى بايست تا فعل خداى از فعل ايشان ظاهر شدى ، و اگر مشاركتى است مبارك باد گبركى مصرّح « 3 » ، و اين قسمت ازين وجه باطل و مختلّ است ، و اگر مىگويد كه : فضايح و قبايح فعل رافضيان است و ايشان مخيّراند ، مرحبا بالوفاق ؛ دست از جبر و تشبيه ببايد داشتن ، و در توحيد و عدل آويختن ، تا اجراى چنين الفاظ معترض نباشد و اگر نه بر آن مذهب و طريقت بد مىبودن و فضايح و قبايح را حوالت بخداى تعالى مىكردن ، و رافضيان را مسلّم و معاف و معذور داشتن . امّا جواب آنچه گفته است : « ابتدا كرده شد بنام خداى بىهمتا » ازين مجمل معلوم نمىشود كه ازين خدا آن خدا را مىخواهد كه اهل توحيد و عدل اثبات مىكنند ، خداوندى كه ظلم و كفر و فساد « 4 » و عصيان و مقبّحات نيافريند ، و بدان راضى نباشد ، و تلبيس ادلّه نكند ، و تكليف مالايطاق نكند ، و جزا دهد بر

--> ( 1 ) - ث م ب : « از سه قسم » . ( 2 ) - م ب : « واقع شده » ( 3 ) - در حاشيهء نسخهء عالم ربانى ميرزا محمد طهرانى سامرائى - قدس اللّه تربته - مذكور است : « گبركى مصرح يعنى مجوسيت ظاهر چه مجوسان ثنوىاند يعنى به دو مبدء قائلند يزدان و اهرمن » . ( 4 ) - م ب : « و فسق » .