شب معراج در آتشى تنك « 1 » ديدم و نه محمّد بن الحسن در موطّأ « 2 » اين مسأله آورده است كه : لا يرث المسلم الكافر و لا الكافر المسلم ؛ و اين باستشهاد آورده است كه علىّ بن الحسين و اسامة بن زيد گفتند : چون بو طالب بمرد رسول ميراثش بعقيل و طالب داد دون جعفر و على ؛ زيرا كه آن دوگانه كافر بودند ، بو بكر و عمر را با همهء قدمهاى صدق ايشان و رنج ايشان در دين خداى و ثناهاى رسول مر ايشان را كافر دانند ، و عبّاس را با آنكه « 3 » خداى تعالى او را بهمهء كرامت مخصوص گردانيده است و اجماع امّت است بر بزرگى و جاه او « 4 » او را ضعيف رأى خوانند ، و چون عبد المطّلب بمرد وصايتها بعبّاس كرد « 5 » معما « 6 » كه او كمتر بود بسال از يازده پسر كه او را بودند لجزالة « 7 » رأيه و وقاره ، خواجه رافضى او را ضعيف رأى مىداند ، و از كرامت و جلالت او خداى تعالى خلافت در خاندان او نهاد تا قيامت « 8 » كه « 9 » راعى امّت باشند و بودند ، و آل بو طالب

--> ( 1 ) - طريحى ( ره ) در مجمع البحرين گفته : « الضحضاح بفتح معجمتين و سكون مهملة مارق من الماء على وجه الارض ما يبلغ الكعبين » و ابن الاثير در نهايه گفته : « فى حديث أبى طالب : وجدته فى غمرات من النار فأخرجته الى ضحضاح ، و فى رواية : انه فى ضحضاح من نار يغلى منه دماغه ، الضحضاح فى الاصل مارق من الماء على وجه الارض ما يبلغ الكعبين فاستعاره للنار » پس معلوم شد كه لفظ « تنك » در متن بضم تا و نون است در آنندراج گفته : « تنك بضمتين و كاف عربى كلمهء فارسى است بمعنى باريك و كم و اندك و نازك و لطيف ( از مدار و شكرستان و بهار عجم ) » . ( 2 ) - محدث قمى ( ره ) در الكنى و الالقاب تحت عنوان « الشيبانى » گفته : « محمد بن الحسن الشيبانى مولاهم صاحب أبى حنيفة و امام أهل الرأى أصله دمشقىّ قدم أبوه العراق فولد محمد بواسط سنة 132 و نشأ بالكوفة و سمع بها من أبى حنيفة و الثورى و مسعر بن كدام ، و كتب عن مالك و الاوزاعى و أبى يوسف القاضى و سكن بغداد ، و اختلف اليه الناس و سمعوا منه الحديث و الرأى فلما خرج هارون الى الرى الخرجة الاولى خرج معه فمات بالرّىّ سنة 189 قاله الخطيب البغدادى » و در معجم - المطبوعات ( ج 2 - ص 1113 ) گفته : « موطأ الامام محمد بن الحسن الشيبانى و بهامشه التعليق الممجد على موطأ الامام محمد لعبد الحى اللكنوىّ دون تاريخ ص 193 ، و فى الهند سنة 1292 ) » و اين شخص از مشاهير فقهاى اهل سنت و مفاخر ايشان است و ترجمهء حالش بتفصيل بسيار مبسوط در كتب تراجم و تواريخ و سير مذكور است . ( 3 ) - ع : « به آنكه » . ( 4 ) - ح : « ببزرگى جاه او » . ( 5 ) - ع : « وصايتها عباس كرد » م ب : « وصيتها بعباس كرد » ح : « وصايت بعباس داد » . ( 6 ) - يعنى با آنكه . ( 7 ) - نسخ : « بجزالة » . ( 8 ) - براى تحقيق در اين كلام رجوع شود بتعليقهء 182 . ( 9 ) - « كه » فقط در نسخهء ح .