گاهى او را نور گفته‌اند و معارض شده است با ظلمت . و به اصطلاحى رحمان ناميده‌اند ، مقابل و معارض شده با شيطان . هرچيزى كه به جهت او ضدّى يافت بشود ، با وصف اينكه مظهر ذات الوهيت باشد ، مع هذا از رتبهء واجب الوجودى خارج و در عداد ممكن الوجود محسوب خواهد شد . عقل با بودن معارضى كه جهل است و در مقابل او واقع شده ، چگونه رتبهء الوهيت خواهد داشت ؟ ! بلكه در عداد مخلوق است و لكن اشرف مخلوقات و داراى رتبهء « ملكوت السموات و الأرض » است كه جميع عوالم امكان در تحت او وقوع يافته . و به همين دلايلى كه نوشته شد ، محمّد و آل محمّد - صلى اللّه عليه و آله و سلّم - كه حقيقت آنها عقل مجرّد است ، در حالت قوس نزول منتهى به نقطهء ارض صورت شده ، با ابو جهل و ساير معاندين تقابل و تعارض يافته‌اند ، به اصحاب خاصّ فرموده‌اند : « نزّلونا عن الربوبية و قولوا فى حقّنا ما شئتم » [ 19 ] و لكن ذات الوهيت را هرگز قوس نزول نخواهد بود و منتهى به نقطهء ارضى كه قبول صورت نمودن و تجسّم لازمهء اوست نخواهد شد و لكن آل محمّد - صلى اللّه عليه و آله و سلّم - كه حقيقت آنها عقل و مورد ذات الوهيت گرديده‌اند ، مرآت جمال حق‌ّاند . ديگر از معانى توحيد آنكه : مقصود از اين لفظ ، واحد بودن خداى تعالى از حيثيت عدد نيست ، بلكه « توحيد » مأخوذ از اتّحاد است كه او - جلّ شأنه - را با حقيقت بنىآدم كه ايجاد كرده و صنع يد قدرت اوست ، الفت و اتّحاد به درجهء كمال است . ملّاى رومى مىفرمايد : اتّحادى بىتكيّف بىقياس * هست ربّ الناس را با جان ناس