عنصرى خلق كرد . و به همين‌قدر اختلاف ، اين دو صنف فهم حالت و مقتضيات فطرت يكديگر نكنند ، چنانچه انسان - كه اشرف مخلوقات است - هرگز درك حقيقت جنّ را كه پست‌ترين خلقى است از روحانيّين نكند . او را نمىتواند ديد تا چه رسد به اينكه درك حقيقت او را بكند . در اين‌صورت ، چگونه پى به كنه حقيقت خداوندى خواهد برد كه ذات پاكش از همهء ما سوى سواست و از روى جرئت طلب رؤيت خواهد كرد ؟ ! افهام و عقول خلايق در توحيد ذات به منزلهء ريسمان دقيق است در چاه عميق . قلم از تحرير آن به خود مىلرزد و از تنگى قافيه ، زبان در كام ناكامى مىچسبد . ربّ النوع آدم و علّت ايجاد عالم « ما عرفناك حقّ معرفتك » [ 2 ] فرمود و « عرفت اللّه بفسخ العزائم » [ 3 ] خواند و سخن از « عليكم بدين العجائز » [ 4 ] راند . من چه گويم يك رگم هشيار نيست * شرحِ آن يارى كه او را يار نيست * * * من چگونه هوش دارم پيش‌وپس * چون نباشد نور يارم پيش‌وپس اين‌قدر هست كه در طلب راه حقّ ، اگر شخص به ضلالت هم بيفتد ، باز مفيد فايده هست . زيرا كه مطلوب عالم است كه گمشدهء راه اوست . غازى ز پى شهادت اندر تك و پوست * غافل كه شهيدِ عشق فاضل‌تر از اوست