السيد جلال الدين الحسيني الأرموي المحدث
91
مقدمه نقض و تعليقات آن
عبارات را چون نمىفهميده يا غير لازم يا مكرر ميفهميده است اصلا حذف و اسقاط كرده و هيچ گونه عوض و بدلى نيز نگذاشته است بدين جهت نسخه را از حيز اعتبار انداخته و كتاب ديگرى به عمل آورده است اين عيب اول نسخه است و ما نظر به همين عيب در غالب موارد از اين نسخه بنسخهء متصرف فيها يا نسخهء تحريف شده و گاه گاهى هم بنسخهء نونويس تعبير كرديم اما عيب ديگر اين نسخه آنست كه از اوايل آن قسمتى ساقط شده است توضيح آنكه از اين عبارت « و مانند اين در عهد همهء انبيا در وقت نزول خوف بوده است » ( كه منطبق با سطر نهم و دهم صفحهء سيزدهم نسخهء مطبوعهء نقض است ) تا اين عبارت « آنگه گفته است : و همچنين روايات ميكنند اين جماعت و ميگويند : عن ابى عبد اللّه عن أبيه عن آبائه عن رسول اللّه ( ص ) و جعفر از آن اسناد آگاه نيست » ( كه منطبق با سطر هشتم و و نهم صفحهء چهل و چهارم نسخهء مطبوعهء نقض است ) از آن نسخه ساقط شده است بلى غالب قسمتهاى اين چند صفحه يعنى از صفحهء 13 تا 44 در همين نسخه هم هست لكن با تقديم و تأخيرى . ناگفته نماند : اين عيب دوم نيز قويا محتمل است كه از همان تلخيصات و اسقاطات بىمورد و تصرفات غاصبانهء مستنسخ مزبور باشد ( اگر چه به جهت بسيارى آن قسمتها و مطالب نفيسه بودن آنها بعيد به نظر مىآيد ) و تأييد مىكند اين احتمال را آنكه اين ساقطات از وسط صفحهايست بدون آنكه علامت اسقاط و حذفى در آنجا باشد مقصود آنكه اين ساقطات از سقوط اوراقى از ما بين اوراق كتاب كه غالبا در كتب اتفاق مىافتد ناشى نشده است بلكه از يك صفحه از ما بين يك سطر افتاده است ( رجوع شود بسطر سوم صفحهء 15 ورق 8 نسخهء مزبوره ) . اما حسن نسخه عبارت از آنست كه قسمت معظمى از اواخر كتاب از همهء نسخهها ساقط شده ليكن خوشبختانه آن قسمت در اين نسخه موجود است و فقط ببركت اين نسخه آن نقايص بر طرف شده است بيان اين مطلب همانست كه در صفحهء 655 نسخهء مطبوعهء نقض تحت عنوان شمارهء ( 2 ) نوشتهام به اين عبارت : « پوشيده نماند از اين جمله ( يعنى از « اخبار است باسناد مذكور » ) تا جملهء « طريقهء احتياط برائت ذمت در ترك است » كه بعدا خواهد آمد و مشتمل بر بقيهء جواب اين فضيحت است با فضيحت پنجاه و يكم و پنجاه و دوم و پنجاه و سوم و پنجاه و چهارم و جوابهاى آنها از نسخ قديمه ساقط شده است و قرائن قويه كه مفيد ظن متأخم بعلم است دلالت مىكند كه نسخهء نونويس متصرف فيها كه محتوى بر مطالب ساقطه از نسخ قديمه است صحيح و درست است اگر چه تصرفى در اداى مطالب و بيان عبارت به كار رفته باشد و از جملهء آن قرائن تصريح مصنف ( ره ) است كه من در اينجا جواب را بر سبيل اطناب خواهم داد ، و از آن جمله آنكه اگر اين عبارت نباشد ذيل عبارت معترض بلا جواب خواهد ماند ، و از آن جمله اتحاد اسلوب است ميان اين عبارت و عبارت سراسر كتاب ، هذا ما عندي و اللّه أعلم بالصواب » . اينكه گفتهايم : « و از جملهء آن قرائن تصريح مصنف ( ره ) است كه من در اينجا جواب را بر سبيل اطناب خواهم داد » .