گفته ) قتل ازين بيشتر چگونه بود كه از در تركستان تا در شام و روم چندين شهر و ولايت قتل و خرابى كردند تا از يك شهر رى كه مولد و منشأ اين ضعيف است قياس كرده‌اند كه كما بيش هفتصد هزار آدمى بقتل آمده است و اسير گشته از شهر و ولايت » و بنابر تصريح ياقوت در اين تاريخ ( 617 ) نظر بتعدى شافعيان محلات حنفيان و شيعيان خراب و خالى از سكنه بوده است چنان كه كلام او عن‌قريب نقل خواهد شد و با وجود اين عدهء مقتولين و اسراء را هفتصد هزار تخمين ميكنند پس اگر اين حمله قبل از تفرق شيعيان و حنفيان رى واقع ميشد قطعا شمارهء كشته‌شدگان و أسيران بيشتر اين ميشده است . از تأمل در اين بيانات به خوبى ميتوان نتيجه گرفت كه شهر رى در اوائل اسلام و زمان حملهء مغول و ما بين اين دو تاريخ داراى چه اهميت بوده است و اگر خوف اطاله و اطناب نميبود بذكر قرائن و شواهد بسيار كه همه دلالت بر اين مطلب دارد ميپرداختم ليكن در اينجا اين مختصر كفايت است « تو خود حديث مفصل بخوان ازين مجمل » . حالا كه اين مقدمه روشن شد ميگوئيم : اين شهر بزرگ تاريخى سالهاى متمادى پايتخت ديالمه بوده و قبل از ايشان ابو - مسلم مروزى مركز قواى خود قرار داده بوده و محل قضاياى مهم سياسى ديگرى نيز كه در تاريخ اهميت زياد دارد بوده است با وجود اين تاريخى براى اين شهر فعلا در دست نيست در صورتى كه براى بلاد ديگر مانند بغداد و نيشابور و غير آنها تواريخ متعدده نوشته‌اند كه غالب آنها موجود است و اين امر سرى دارد كه از بيان آن ناگزيرم و آن اين است . سر عدم بقاى تاريخ براى رى يكى از قضاياى مسلمهء تاريخ اين است كه رى از اوائل اسلام كهف شيعه بوده و مخصوصا از قرن سوم ببعد كاملا مهد تشيع بوده است و پيوسته امراء و علماء شيعه در آنجا بتشييد بنيان مذهب ائمهء معصومين و ترويج طريقه أهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام ميپرداخته‌اند و ذكر آن شواهد خود وضع رسالهء مستقلى را لازم دارد و چون واضح و مسلم است از خوض در آن صرف نظر كرده ( قسمتى از مطالب داله بر اين موضوع در مقدمهء محاسن برقى كه بقلم نگارنده است ذكر شده است هر كه طالب باشد به آنجا رجوع كند ص 41 ) فقط بنقل عبارتى در اينجا اكتفا ميكنيم و آن اينكه : ياقوت در معجم البلدان تحت عنوان « الرى » ( ج 2 ، ص 901 چاپ ليپزيك ) گفته : « و كان اهل الرى اهل سنة و جماعة الى ان تغلب احمد بن الحسين الماذرائيّ عليها فأظهر التشيع و أكرم اهله و قربهم فتقرب اليه الناس بتصنيف الكتب فى ذلك فصنف له عبد الرحمن بن ابى حاتم كتابا فى فضائل اهل البيت و غيره و كان ذلك فى ايام المعتمد و تغلبه عليها فى سنة 275 و كان قبل ذلك فى خدمة كوتكين بن ساتكين التركى و تغلب على الرى و اظهر التشيع بها و استمر الى الان » .