اسماعيل البخاري باسناده عن عبد اللّه بن عباس قال : « لمّا اشتدّ بالنّبيّ صلى اللّه عليه و آله و سلم مرضه الّذي توفى فيه ، قال ايتوني بدواة و قرطاس اكتب لكم كتابا لا تضلّوا بعدي ، فقال عمر إنّ رسول اللّه قد غلبه الوجع حسبنا كتاب اللّه » . و گفتگو بسيار شد ، پس حضرت فرمود برخيزيد از پيش من ، « لا ينبغي عندي التنازع » . قال ابن عباس : « الرّزيّة كلّ الرّزيّة ما حال بيننا و بين كتاب رسول اللّه » « 1 » . يعنى مصيبت عظيم حايل شدن و مانع شدن عمر بود ميان ما و ميان نوشته پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلم . و بالجمله در اين مسأله در چند موضع واقع است : اوّل : در اين كه اين مسأله از اصول دين است و يا از فروع جمهور اهل سنت بر آنند كه از فروع است ؛ بنابر آنكه « 2 » بقاى دين را موقوف نداند بر وجود امام ، بلكه نظام امور مسلمين را منوط به او دانند . پس اگر امور مسلمين به نحوى ديگر منتظم شود محتاج نباشد به امام ؛ قال شارح المقاصد : « لا نزاع في أنّ مباحث الإمامة بعلم الفروع أليق » . بنابر آنكه قيام به امامت و نصب امام از فروض كفايات است كه عبارت است از امور كليّه ، كه شارع قصد تحصيل آن فى الجمله كرده نه از هر احدى . « و لا خفاء في أنّ ذلك من الأحكام العمليّة دون الاعتقاديّة » . ليكن چون شايع شده بين الناس در باب امامت اعتقادات فاسده و اختلافات بارده ، سيّما از فرق روافض و خوارج ؛ لهذا « 3 » الحاق كرده‌اند متكلّمين باب امامت را نيز در ابواب علم كلام ، انتهى كلام شرح المقاصد « 4 » . و جمهور اماميّه امامت را از اصول دين دانند . بنابر آنكه بقاى دين

--> ( 1 ) صحيح بخارى 1 / 36 باب كتابة العلم ج 2 / 156 باب قول المريض ، و ملل و نحل 1 / 23 ، و نهج الحقّ و كشف الصدق / 273 . ( 2 ) الف : اينكه . ( 3 ) الف : و لهذا . ( 4 ) شرح المقاصد 2 / 271 إلّا أنّه لمّا ساعت من أهل البدع اعتقادات فاسدة ، مخلة بكثير من القواعد ادرجت مباحثها في الكلام .