حسب تحقّق ، ثانى اعم از اوّل ؛ چه ابتداى آفرينش و وجود نظام كلّ من حيث هو كلّ ، واجب است از واجب بنابر تماميّت علّت ؛ و واجب نيست بر او ، « 1 » چه تخلّف معلول از علّت تامّه متّصف به قبح نشود ، اگر چه ممتنع باشد . و وجود موجودى از موجودات كه نظام كلّ مقتضى آن باشد و تركش منافى نظام كلّ بود ، واجب است بكلا المعنيين : امّا به معنى دوّم ظاهر است ، و امّا به معنى اوّل بنابر آنكه تركش متناقض غرض « 2 » است كه نظام خير باشد و نقض غرض از حكيم قبيح و موجب استحقاق ذم ، پس فعلش واجب باشد .

--> ( 1 ) الف : بر وجه . ( 2 ) ب : عرضى .