و به اتّفاق علما و دانشمندان عقلا بدون اين مايه دانش و عمل نمودن به موجب آن رستگارى ممكن نيست . و جمهور علما متفقند كه در اين مايه دانش تقليد كافى نيست بلكه لا بد است از دليل . و مراد از تقليد ، محض شنيدن است از غير مانند خبرى كه احتمال صدق و كذب داشته باشد . و مراد از دليل چيزى « 1 » است كه شنونده را به سمت آن اطمينانى و جمعيّت خاطرى به صدق شنيده حاصل آيد ، مانند خبرى كه در متعارف كسى بشنود و امارات صدق در آن بيابد لا محاله باور كند و عمل به مقتضاى آن نمايد و هر مكلّف را در تحصيل معارف به جهت خود و عمل نمودن « 2 » خود ، همين قدر از دليل كافى است كه موجب اطمينان وى گردد و باعث عمل نمودن به مقتضاى آن شود . و زياده بر اين مانند دانستن اصطلاحات علما و ارباب نظر و تطبيق هر دليل به قوانين علم منطق و غير آن لازم نيست ، مگر كسى را كه تعليم ديگرى كند يا رفع شبهه‌اى كه كسى را حاصل شده نمايد . و قدرت بر تحصيل اين مايه دانش بر نهجى كه مذكور شد ، هر مكلّفى را كه جامع شرايط تكليف باشد حاصل است ، خواه خاصّى و خواه عامّى ؛ پس هيچ كس در تقصير در آن و عدم سعى در تحصيل آن معذور نخواهد بود . و تحصيل اين مايه دانش با هيچ كارى و شغلى منافاتى ندارد ، با وجود اين مردم از تحصيل آن معرض‌اند و به صعوبت آن « 3 » و عدم قدرت بر آن معتذر « 4 » ، بلكه بيشتر « 5 » منسوبان به علم در زمان ما و همچنين در اكثر زمانهاى سابق با وجود افناى عمر خود در خواندن كتب و يافتن مسائل ، از حصول قدر ضرورى از

--> ( 1 ) ب : خبرى . ( 2 ) الف : « و عمل نمودن خود - از دليل » ندارد . ( 3 ) الف : « آن » ندارد . ( 4 ) الف : معتذرند . ( 5 ) الف : « بيشتر » ندارد .