البهائم من الشّهوة بلا عقل و خلق الانسان منهما فمن غلب عقله على شهوته فهو خير من الملئكة و من غلب شهوته على عقله فالبهائم خير منه 249 و شايد تغيير لفظ شده باشد و لكن مراد معنى همين الفاظ است كه آفريد خدا ملائكه را از عقل بىشهوت و آفريد حيوانات را از شهوت بىعقل و آفريد آدمى را از هر دو ، پس هر كه عقل او فائق شود بر شهوت او پس او بهتر از ملائكه است و هر كه غالب شود شهوت او بر عقل او پس بهائم بهترند از او . و ملّا جامى چه خوب بيان كرده معنى او را . آدمى زاده طرفه معجونى است * كاز فرشته سرشته و از حيوان گر كند ميل اين شود پس از اين * ور كند ميل آن شود به از آن اگر گوئى چرا خدا اين سه جانور را با انسان آفريد ، جواب گوئيم اى بيچاره ، تو در قوس صعود واقع شده‌اى ، از خاك رفته رفته ترقّى كرده‌اى تا انسان شده‌اى و اين سه جانور در عرض راه تو واقعند و طفره محال است . تا از منزل ايشان عبور نكنى انسان نشوى . اگر گوئى بسيار خوب و لكن حال كه انسان شديم اينها را از ما خلع كند ، جواب گوئيم اى بيچاره ، خدا كه تو را امر كرده ملك شو و بهتر از ملك شو ، ملك شدن توبه واسطه علم و عمل است و هيچ‌كدام بىاين بدن حيوانى ممكن نيست . آيا بر تو ظاهر نيست كه از روح مفارقت كردهء از بدن هيچ كار ساخته نمىشود ؟ آيا كرم خدا بالاتر از اين نسبت به تو مىشود كه چنين اسباب و كارخانه به دست تو داده تا مداخل كنى و تاجر اخروى شوى و به چنين اسب رهوارى تو را سوار كرده كه به كعبه مقصود برسى . ان تعدّوا نعمة اللّه لا تحصوها 250 و تفصيل اين مطالب را در مجالس سالهاى سابق گفته‌ايم رجوع كن . اگر گوش نباشد ذكر فضائل و مصائب از كجا شنوى و اگر زبان نباشد از كجا گوئى و اگر چشم نباشد از كجا بينى و از كجا گريه كنى و اگر دست نباشد از كجا به سر و سينه آشنا نمائى ؟ الا لعنة اللّه على القوم الظالمين و سيعلم الّذين ظلموا اىّ منقلب ينقلبون . مطلب سوّم در بيان ترقّى و نموّ انسان است : قال اللّه تعالى فى سورة البقرة وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ اى كفر و شرك كما فسّروا وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ 251 و فى الانفال وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ 252 و فى الانفال وَ أَعِدُّوا لَهُمْ