وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ 103 ( بقره ) . بدان كه چون مقصود از تكليف ، تكميل است و تكميل به مخالفت نفس و هوا و هوس است و به اطاعت حق تعالى ، و اطاعت و مخالفت وقتى ظاهر مىشود كه كشاكش واقع شود ميان خواهش خدا و خواهش نفس و هوا ، تا ظاهر شود كه شخص تابع خدا مىشود و مخالف هوا ، و اين را كم كم ملكه مىكند و رفته رفته همين طريقه تا به مقام خاتم الانبياء ( ص ) مىرسد ، يا العياذ باللّه تابع هوا مىشود و مخالف خدا ، و اين را كم كم ملكه مىكند و همين طريق است كه كم كم به خاتم الاشقياء مىرسد . و كشاكش جائى است كه پاى ضرر و خوف در ميان باشد ، يعنى جائى است كه ضرر مالى يا ضرر جانى و عار و ناموس و ننگ و رفتن رياست و امثال اينها در ميان باشد ، يعنى امر داير باشد ميان دنيا و آخرت به آن بيانى كه در معنى دنيا در فن اخلاق گفتيم . پس اى عزيز تا خود و ديگران را در مقام كشاكش امتحان نكنى هيچش بدان و به نماز و دعا و ذكر و مناجات و سائر چيزهائى كه ضرر به گاو و گوسفند ندارد گول مخور و به اين چيزها شخص را كامل و ممتحن مدان . اللّهمّ وفّقنا لما تحبّ ترضى . اشاره ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ 104 ( روم ) . چون دنيا منبع شرّ و جاى آفات است و اصل شرور و فساد از كفّار و اشرار است ، پس اصل دنيا و منبع آن كفّار و اشرار و مفسدين مىباشند . و چون آخرت دار رحمت و معدن خير و محل لذّت است و اصل خيرات و منبع راحات سلسلهء محمّد و آل محمّد ( ص ) و ساير معصومين‌اند ، پس اصل آخرت و حقيقت خيرات و جنّات ايشانند كما قال تعالى وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً 105 . اللّهمّ ارزقنا بمحمّد و آله . مطلب [ پانزدهم ] در اشاره به كتاب قضا و قدر و كتاب بداء و محو و اثبات . دانستى كه همهء ممكنات دو قسمند ، ارواح و اجسام . و ارواح بر چند قسمند ، قسم اوّل ارواحى مىباشند كه مجرّد محض‌اند و هيچ علاقه با بدن ندارند و از حركت و